تومور مغزی در کودکان، رشد سلولهای مغزی غیرطبیعی در کودک است. وقتی سلول مغزی دچار تغییرات ژنتیکی میشود، غیرطبیعی میشود. تغییر در ژنی خاص از سلولهای مغزی میتواند باعث تشکیل تومور در سلول شود.
انواع مختلفی از تومورهای مغزی کودکان وجود دارند و میتوانند در هر سنی - از بدو تولد تا نوجوانی و گاهی حتی در بزرگسالی - رخ دهند. تومورهای مغزی (نئوپلاسمها) ممکن است بدخیم (سرطانی) یا غیر بدخیم (یا خوشخیم، غیرسرطانی) باشند.
تومورهای مغزی در کودکان چقدر شایع هستند؟
تومورهای مغزی کودکان شایعترین نوع سرطان در کودکان هستند که سالانه بیش از 5000 کودک را تحت تأثیر قرار میدهند.
انواع مختلف تومورهای مغزی در کودکان چیست؟
انواع مختلفی از تومورهای مغزی کودکان وجود دارند. آنها بر اساس نوع سلول مغزی که در آن رشد میکنند، گروهبندی میشوند. دستههای اصلی عبارتاند از:
- گلیوما
- تومورهای جنینی
- تومورهای پینه آل
- کرانیوفارنژیوما
- تومورهای سلول زایا
- تومورهای شبکه کوروئید
- شوانوماها
- مننژیوما
چه چیزی باعث تومور مغزی در کودکان میشود؟
نئوپلاسم زمانی تشکیل میشود که سلولهای سالم تکثیر شده و از کنترل خارج میشوند. دانشمندان نمیدانند چه چیزی باعث رشد غیرقابل کنترل سلولها میشود، اما ممکن است به موارد زیر مربوط باشد:
- تغییرات ژنتیکی در یک سلول
- وراثت ژنهای تشکیلدهنده سرطان
- قرار گرفتن در معرض اشعه قبلی (برای نوع دیگری از سرطان)
بین برخی از تومورهای مغزی کودکان و سندرمهای سرطان (مجموعهای از مشکلات سلامتی که به ظاهر مرتبط هستند) ارتباطی وجود دارد. متخصصان هنوز این ارتباط را بهطور کامل درک نکردهاند.
علائم تومور مغزی در کودک چیست؟
علائم و نشانههای تومور مغزی بسته به نوع نئوپلاسم، شدت، سرعت رشد و محل آن بسیار متفاوت هستند. این علائم ممکن است شامل موارد زیر باشند:
- خوابآلودگی بیشازحد
- سردردهای صبحگاهی که پس از استفراغ کودک از بین میروند
- افزایش اندازه سر نوزاد
- حالت تهوع و استفراغ، معمولاً همراه با سردرد و بدون اسهال
- مشکلات بینایی، شنوایی یا گفتاری
- مشکلات تعادل
- عدم هماهنگی
- تغییرات ناگهانی در رفتار
- ضعف در بازو، پا یا یک طرف بدن کودک
- تشنج
تشخیص تومورهای مغزی
تشخیص تومور مغزی کودکان اغلب با سؤالاتی درمورد علائم فرزند شما و معاینه آغاز میشود. این معاینه میتواند به پزشک کودک شما سرنخهایی درمورد آنچه در مغز او اتفاق میفتد، بدهد. این معاینه میتواند به پزشک کمک کند تا تصمیم بگیرد که در مرحله بعد به چه آزمایشهایی نیاز است.
آزمایشها و رویههایی که برای تشخیص تومورهای مغزی کودکان استفاده میشوند عبارتاند از:
معاینه عصبی
معاینه عصبی، قسمتهای مختلف مغز را آزمایش میکند تا نحوه عملکرد آنها را بررسی کند. در طول معاینه، متخصص ممکن است موارد زیر را در فرزند شما بررسی کند:
- بینایی
- شنوایی
- تعادل
- هماهنگی
- قدرت
- رفلکسها
اگر فرزند شما در یک یا چند ناحیه مشکل دارد، سرنخی برای متخصص است. معاینه عصبی به پزشک کمک میکند تا بفهمد کدام قسمت از مغز ممکن است مشکل داشته باشد.
آزمایشهای تصویربرداری
آزمایشهای تصویربرداری میتوانند تصاویری از مغز تهیه کنند که محل و اندازه تومور مغزی را نشان میدهند. رایجترین آزمایش تصویربرداری برای تومورهای مغزی، تصویربرداری رزونانس مغناطیسی است که به آن MRI نیز گفته میشود. گاهیاوقات برای گرفتن تصاویر دقیقتر، نوع خاصی از MRI مورد نیاز است. انواع خاصی از MRI شامل MRI عملکردی و طیفسنجی رزونانس مغناطیسی هستند.
سایر آزمایشهای تصویربرداری شامل اسکنهای توموگرافی کامپیوتری، که سیتی اسکن نیز نامیده میشوند، و اسکنهای توموگرافی انتشار پوزیترون، که اسکنهای PET نیز نامیده میشوند، میباشند.
بیوپسی
بیوپسی روشی برای برداشتن نمونهای از بافت برای آزمایش در آزمایشگاه است. برای تومورهای مغزی کودکان، نمونه اغلب در طول جراحی برای برداشتن تومور جمعآوری میشود.
اگر جراحی امکانپذیر نباشد، نمونه بافت ممکن است با سوزن برداشته شود. برداشتن نمونهای از بافت تومور مغزی با سوزن با روشی به نام بیوپسی سوزنی استریوتاکتیک انجام میشود. در طول این روش، جراح سوراخ کوچکی در جمجمه ایجاد میکند. جراح سوزنی نازک را ازطریق سوراخ وارد بافت مغز میکند و نمونهای از سلولها را بیرون میکشد.
نمونه برای آزمایش به آزمایشگاه میرود. در آزمایشگاه، آزمایشها میتوانند نشان دهند که آیا سلولها سرطانی هستند و سرعت رشد آنها چقدر است. آزمایشهای ویژه میتوانند DNA سلولهای تومور را بررسی کنند. تیم مراقبتهای بهداشتی کودک شما از نتایج این آزمایشها برای ایجاد برنامه درمانی استفاده میکند.
پونکسیون کمری
پونکسیون کمری روشی برای جمعآوری مایع اطراف نخاع است. پونکسیون کمری که به آن ضربه نخاعی نیز گفته میشود، با استفاده از سوزن انجام میشود. پزشک سوزن را بین دو استخوان در قسمت تحتانی کمر قرار میدهد و مقداری از مایع اطراف مغز و نخاع را بیرون میکشد. این مایع، مایع مغزی نخاعی نامیده میشود. این مایع به آزمایشگاهی فرستاده میشود که برای بررسی سلولهای سرطانی آزمایش میشود.
اگر خطر گسترش سرطان وجود داشته باشد، ممکن است فرزند شما به پونکسیون کمری نیاز داشته باشد. سرطان مغز معمولاً گسترش نمییابد. اما وقتی گسترش مییابد، به سمت مایع مغزی نخاعی حرکت میکند. این مایع میتواند سلولهای سرطانی را به سایر قسمتهای مغز و نخاع منتقل کند.
درمان تومورهای مغزی در کودکان
درمان تومورهای مغزی کودکان به عوامل زیادی بستگی دارد. تیم مراقبتهای بهداشتی کودک شما نوع، اندازه و محل تومور را در نظر میگیرد. تیم مراقبت همچنین سن و سلامت کلی کودک شما را در نظر میگیرد. گزینههای درمانی ممکن است شامل جراحی، پرتودرمانی، رادیوجراحی، شیمیدرمانی و درمان هدفمند باشند.
جراحی
هدف از جراحی تومورهای مغزی کودکان، برداشتن تمام سلولهای تومور است. انجام این کار همیشه ممکن نیست. گاهیاوقات تومور مغزی در نقطهای قرار دارد که دسترسی به آن دشوار است. گاهیاوقات نزدیک به قسمتهای مهمی از مغز است که ممکن است در حین جراحی آسیب ببینند. در این شرایط، جراح ممکن است مقداری از تومور را بردارد که برداشتنش مشکلی ایجاد نکند.
جراحی برای برداشتن تومور مغزی کودکان خطراتی مانند عفونت و خونریزی را به همراه دارد. سایر خطرات ممکن است به بخشی از مغز کودک که تومور در آن قرار دارد بستگی داشته باشند. بهعنوان مثال، جراحی روی توموری در نزدیکی اعصابی که به چشمها متصل هستند، ممکن است خطر از دست دادن بینایی را به همراه داشته باشد.
پرتودرمانی
پرتودرمانی برای تومورهای مغزی از پرتوهای انرژی قدرتمند برای از بین بردن سلولهای تومور استفاده میکند. انرژی میتواند از اشعه ایکس، پروتونها و سایر منابع حاصل شود. در طول پرتودرمانی، فرزند شما روی تختی در اتاق درمان دراز میکشد. دستگاهی در اطراف کودک حرکت کرده و پرتوها را به نقاط دقیقی هدایت میکند. پرتودرمانی نیاز به بیحرکتی کامل دارد تا دستگاه دقیقاً ناحیه مورد نظر را هدف قرار دهد. کودکان خردسال و سایر افرادی که در بیحرکتی مشکل دارند، ممکن است برای کمک به آرامش و عدم تحرک به دارو نیاز داشته باشند.
برخی از مراکز پزشکی انواع مختلفی از منابع انرژی را برای پرتودرمانی ارائه میدهند، مانند:
- تابش اشعه ایکس: تابشی که از اشعه ایکس ساطع میشود، رایجترین نوع پرتودرمانی است. به آن تابش فوتون نیز گفته میشود. تابش اشعه ایکس در اکثر مراکز پزشکی موجود است.
- تابش پروتون: تابش پروتون از انرژی پروتونها استفاده میکند. این نوع، جدیدتری از پرتودرمانی است. در همه مراکز پزشکی موجود نیست. پرتوهای پروتون را میتوان با دقت بیشتری به سمت سلولهای تومور هدف قرار داد. احتمال آسیب رساندن پروتون درمانی به بافت سالم نزدیک تومور مغزی کمتر است. کودکان ممکن است از این نوع تابش بهرهمند شوند؛ زیرا مغز آنها هنوز در حال رشد است.
عوارض جانبی پرتودرمانی به نوع و دوز تابشی که فرزند شما دریافت میکند بستگی دارند. عوارض جانبی رایج شامل احساس خستگی شدید، سوزش پوست سر، ریزش موی موقت و سردرد هستند. گاهیاوقات حالت تهوع و استفراغ رخ میدهند، اما داروهای ضد تهوع میتوانند به کنترل این عوارض جانبی کمک کنند.
رادیوسرجری
رادیوسرجری استریوتاکتیک برای تومورهای مغزی، نوعی درمان با اشعه است. در این روش، پرتوهای اشعه از زوایای مختلف به تومور مغزی تابانده میشوند. هر پرتو خیلی قدرتمند نیست. اما نقطهای که پرتوها به هم میرسند، دوز بسیار زیادی از اشعه دریافت میکند که سلولهای تومور را از بین میبرد.
درمان با رادیوسرجری معمولاً در یک جلسه انجام میشود.
انواع مختلف انرژی را میتوان در طول درمان با رادیوسرجری استفاده کرد. اینکه کدام نوع برای فرزند شما بهترین است به وضعیت او بستگی دارد.
عوارض جانبی رادیوسرجری شامل احساس خستگی شدید و تغییرات پوستی در پوست سر هستند. پوست سر کودک شما ممکن است خشک و حساس شود. برخی از کودکان تاول روی پوست یا ریزش مو را نیز تجربه میکنند. گاهیاوقات ریزش مو دائمی است.
شیمی درمانی
شیمی درمانی برای تومورهای مغزی از داروهای قوی برای از بین بردن سلولهای تومور استفاده میکند. داروهای شیمی درمانی را میتوان بهصورت قرص یا تزریق وریدی مصرف کرد. گاهیاوقات داروی شیمی درمانی در حین جراحی در بافت مغز قرار داده میشود.
عوارض جانبی شیمی درمانی به داروهایی که کودک شما دریافت میکند بستگی دارند. عوارض جانبی عمومی شیمی درمانی شامل حالت تهوع، استفراغ و ریزش موی موقت هستند.
درمان هدفمند
درمان هدفمند برای تومورهای مغزی از داروهایی استفاده میکند که به مواد شیمیایی خاصی که در سلولهای تومور وجود دارند حمله میکنند. با مسدود کردن این مواد شیمیایی، درمانهای هدفمند میتوانند باعث مرگ سلولهای تومور شوند.
داروهای درمان هدفمند برای انواع خاصی از تومورهای مغزی در کودکان در دسترس هستند. ممکن است سلولهای تومور مغزی فرزند شما آزمایش شوند تا مشخص شود که آیا درمان هدفمند میتواند مفید باشد یا خیر.
بهبودی پس از درمان
کودکان ممکن است پس از درمان برای کمک به بهبودی خود به حمایت نیاز داشته باشند. تومورهای مغزی میتوانند در بخشهایی از مغز که مهارتهای حرکتی، گفتار، بینایی و تفکر را کنترل میکنند، ایجاد شوند. خدمات توانبخشی برای کمک به بازیابی این عملکردها عبارتاند از:
فیزیوتراپی
فیزیوتراپی به بهبود قدرت، هماهنگی و حرکت ازطریق تمرینات ویژه کمک میکند. درمانگر به فرزند شما کمک میکند تا روشهای مختلفی را برای حرکت کردن یاد بگیرد. او همچنین نحوه استفاده از تجهیزات ویژه مانند بریس پا یا واکر را برای کمک به راه رفتن ایمن به کودک آموزش میدهد. فیزیوتراپ تمریناتی را به والدین پیشنهاد میدهد تا برای بهبودی کودک در خانه انجام دهند.
کاردرمانی
پس از درمان تومور مغزی، فرزند شما ممکن است در انجام کارهای روزانه مانند دوش گرفتن، لباس پوشیدن و غذا خوردن مشکل داشته باشد. کاردرمانگر به او نشان میدهد که چگونه این مهارتها را دوباره به دست آورد و تا حد امکان مستقل باشد. کاردرمانی ممکن است با تمرینات خاص، دستگاههای ویژه یا آموزش روشهای جدیدی برای انجام امور انجام شود. درمانگر ممکن است توصیه کند تجهیزات ویژهای مانند نرده یا میلههای کمکی در خانه قرار دهید تا به ایمنی و تحرک فرزند شما کمک کنند.
گفتاردرمانی
برقراری ارتباط برای کودکانی که در حال بهبودی پس از درمان تومور مغزی هستند، دشوار میباشد. آسیبشناس گفتار و زبان میتواند فرزند شما را ارزیابی کند و تمرینات گفتاری، فعالیتهای شنیداری یا سایر روشهای درمان مشکل ارتباطی را پیشنهاد دهد. گفتاردرمانی همچنین میتواند به مشکلات بلع کمک کند.
بازآموزی مهارتهای تفکر
توجه و حافظه میتواند تحت تأثیر تومور مغزی قرار گیرد. کودکان میتوانند با انجام تمرینهای ساده در کتابهای کار، پازلها و بازیها، این مهارتهای تفکر را دوباره به دست آورند. آنها میتوانند توانایی خود را در تجزیه و تحلیل و حل مشکلات بهبود بخشند. حتماً کتابهای کاری را انتخاب کنید که برای سن فرزند شما در نظر گرفته شده باشند. مطمئن شوید که تمرینها خیلی سخت یا خیلی آسان نیستند. این کتابهای کار را میتوان در اکثر فروشگاهها یا بهصورت آنلاین پیدا کرد. قبل از شروع تمرینات، با پزشک کودک خود درمورد کتابهای مناسب صحبت کنید.
جمعبندی
آگاهی از اینکه فرزندتان تومور مغزی دارد میتواند ترسناک باشد. ممکن است از خود بپرسید برای دریافت پشتیبانی و پاسخ به کجا مراجعه کنید. منابع زیادی ازجمله گروههای پشتیبانی محلی و آنلاین در دسترس هستند. صحبت با خانوادههای دیگری که شرایط مشابهی را تجربه میکنند نیز میتواند در این دوران سخت مفید باشد. اگرچه برخی از انواع تومورها میتوانند تهدیدکننده زندگی باشند، پیشرفت در تشخیص و درمان به بسیاری از کودکان کمک کرده است تا زنده بمانند.
مطالب مشابه
پس از درمان تومور مغزی، کودک ممکن است در انجام کارهای روزانه مانند دوش گرفتن، لباس پوشیدن و غذا خوردن مشکل داشته باشد. کاردرمانیبه بازیابی این مهارتها و استقلال کمک می کند.
دیستروفی عضلانی (MD) اختلالی ژنتیکی است که بر توانایی عضلات برای ترمیم خود تأثیر میگذارد. بسته به نوع دیستروفی عضلانی، تأثیر این بیماری بر زندگی روزمره میتواند متفاوت باشد. خبر خوب این است که فیزیوتراپی و کاردرمانی گزینههای عالی برای بهبود قدرت و کاهش علائم کودک هستند.
بیش حسی دهانی بر تمایل کودک به پذیرش غذاهای مختلف تأثیر میگذارد. کودکانی که این حساسیت را تجربه میکنند ممکن است بافتهای خاصی مانند غذاهای تُرد، لهشده یا لزج را رد کنند که درنهایت بر دریافت تغذیهای آنها تأثیر میگذارد.
توانبخشی شناختی کودکان، رویکردی درمانی است که به بهبود توانایی کودک در تفکر و پردازش اطلاعات پس از آسیب به مغز یا بیماری که بر عملکرد مغز تأثیر گذاشته است، کمک میکند. هدف آن آموزش مجدد عملکردهای شناختیای است که دچار اختلال شدهاند و کمک به کودکان برای بازگشت به فعالیتهای روزانه خود میباشد.
اسکیزوفرنی در دوران کودکی، اختلالی نادر اما عصبی-رشدی است که میتواند تأثیر مخربی بر توانایی کودک در عملکرد روزانه، تحصیلی و اجتماعی داشته باشد. در این راستا، کاردرمانی نقش محوری ایفا میکند و هدف آن فراتر از مدیریت علائم، بهبود استقلال و کیفیت زندگی کودک است.
افسردگی در کودکان ممکن است با آنچه در بزرگسالان دیده میشود، متفاوت به نظر برسد. و ممکن است برای هر کودک به شکلی متفاوت باشد. کاردرمانگران میتوانند به افزایش عزت نفس، توسعه مهارتهای مقابلهای، و پرورش انعطافپذیری کودکان کمک کنند. آنها همچنین میتوانند محیطی امن و حمایتی برای کودکان فراهم کرده تا احساسات خود را بیان کنند و سختیها را پشت سر بگذارند.
گفتاردرمانی در سندرم ترنز نقشی حیاتی و محوری در حمایت از رشد جامع این کودکان دارد؛ چرا کهنه تنها به بهبود وضوح گفتار و ساختار زبانی میپردازد بلکه باعث تقویت مهارتهای حیاتی اجتماعی-ارتباطی و افزایش اعتمادبهنفس کودکان می شود.
مداخلات زودهنگام در یکپارچگی درکی-حرکتی، بهویژه برای کودکان پیشدبستانی که با تأخیرهای رشدی روبرو هستند، بهبودهای قابل توجهی را به همراه دارند. یکی از اهداف اصلی کاردرمانی درکی حرکتی، بهبود هماهنگی، دستخط و هماهنگی چشم و دست است، که مهارتهای حیاتی برای موفقیت تحصیلی و کارهای روزمره هستند.
کاردرمانی حافظه با هدف کمک به کودکانی که بهدلیل آسیبهای مغزی یا چالشهای رشدی، در ذخیره، نگهداری و بازیابی اطلاعات با مشکل مواجه هستند، استفاده میشود.
چهره کوری، که بهعنوان پروزوپاگنوزیا نیز شناخته میشود، اختلالی است که در آن کودک در تشخیص چهرهها، ازجمله چهره خود، مشکل دارد. این اختلال عصبی میتواند مادرزادی بوده و از بدو تولد وجود داشته باشد یا اکتسابی باشد و بعداً بهدلیل آسیب مغزی یا برخی اختلالات عصبی ایجاد شود.