ام اس در کودکان چه علائمی دارد و چطور درمان می شود؟

بیماری ام‌اس در کودکان، اختلالی خودایمنی است که سیستم عصبی مرکزی کودک را قبل از ۱۸سالگی تحت تأثیر قرار می‌دهد. سیستم عصبی مرکزی از مغز و نخاع تشکیل شده است.

اگر فرزند شما به ام‌اس مبتلا باشد، سیستم ایمنی بدن او به اشتباه به سلول‌های میلین حمله می‌کند. این سلول‌ها، پوشش‌های محافظی هستند که اعصاب مغز و نخاع را احاطه کرده‌اند. آسیب غلاف میلین، سیگنال‌های عصبی از مغز کودک شما به بقیه بدن را مختل می‌کند.

این آسیب می‌تواند منجر به علائمی مانند ضعف عضلانی، خستگی، مشکلات حافظه، مشکلات تعادل و هماهنگی و نیز تغییرات بینایی شود.

تحقیقات نشان می‌دهند هیچ درمانی برای ام‌اس در کودکان وجود ندارد. درواقع درمان‌های موجود علائم را مدیریت می‌کنند و خطر ناتوانی یا مشکلات طولانی مدت ناشی از ام‌اس را کاهش می‌دهند.

انواع ام‌اس دوران کودکی

تقریباً همه کودکان مبتلا به این بیماری به ام‌اس عودکننده-بهبودیابنده دچار می‌شوند. در این نوع ام اس علائم کودک ناگهان عود می‌کنند و به‌دنبال آن دوره‌های بهبودی مشاهده می‌شوند.

دو نوع اصلی دیگر از ام‌اس وجود دارند که به‌صورت نادر در کودکان اتفاق میفتند و شامل موارد زیر هستند:

• ام‌اس پیشرونده اولیه: در این بیماری، علائم فرزند شما با گذشت زمان و بدون دوره‌های بهبودی بدتر می‌شوند. حدود 2 نفر از هر 100 کودک مبتلا به ام‌اس به این اختلال مبتلا هستند.
• ام‌اس پیشرونده ثانویه: این بیماری در افرادی ایجاد می‌شود که قبلاً ام‌اس عودکننده-بهبودیابنده داشته‌اند. کودک عودهای کمتری را تجربه می‌کند ولی علائم او به‌طور پیوسته بدتر می‌شوند. کودکانی که ام‌اس عودکننده-بهبودیابنده دارند، بعید است که در دوران کودکی به ام‌اس پیشرونده ثانویه مبتلا شوند.

از چه سنی می‌توان به ام‌اس مبتلا شد؟

بیماری مولتیپل اسکلروزیس در هر سنی مشاهده می‌شود. تحقیقات نشان می‌دهند اکثر افرادی که به ام‌اس مبتلا می‌شوند، در دهه ۳۰ یا ۴۰ زندگی خود هستند. اما افراد مسن‌تر یا جوان‌تر نیز به این بیماری مبتلا می‌شوند. ام‌اس دوران کودکی، اختلالی نادر است، اما در برخی افراد در نوجوانی یا کودکی مشاهده می‌شود.

برخی از بزرگسالان مبتلا به ام‌اس علائم اولیه را از دوران کودکی خود به یاد می‌آورند؛ در‌حالی‌که ممکن است بیماری آن‌ها تا بزرگسالی تشخیص داده نشده باشد. از هر ۱۰ نفر مبتلا به ام‌اس، ۱ نفر ممکن است اولین علائم خود را قبل از ۱۶سالگی تجربه کند.

علائم ام اس در کودکان

علائم ام اس در کودکان مشابه علائم بزرگسالان هستند و شامل موارد زیر می‌باشند:

• ناتوانی در کنترل مثانه یا روده
• ضعف
• مشکلات مربوط به راه رفتن
• تغییرات بینایی
• اسپاسم‌های عضلانی
• تغییرات حسی، سوزن سوزن شدن یا بی‌حسی
• لرزش
• مشکل در به خاطر سپردن

کودکان همچنین ممکن است دچار تشنج و کمبود کامل انرژی شوند. این علائم معمولاً در بزرگسالان مبتلا به ام اس مشاهده نمی‌شوند.

علت ابتلا به ام اس در کودکان

دمیلیناسیون باعث ایجاد ام اس در کودکان می‌شود. بیایید این فرایند را به‌طور کامل توضیح دهیم.

میلین، پوششی محافظ (غلاف) است که سلول‌های عصبی (نورون‌ها) را در مغز و نخاع کودک شما احاطه کرده است. میلین به انتقال پیام‌ها بین مغز کودک و بقیه بدن او کمک می‌کند.

سیستم ایمنی کودک شما از بدن او در برابر چیزهایی که می‌توانند به آن آسیب برسانند، مانند ویروس یا باکتری، محافظت می‌کند. گاهی‌اوقات، سیستم ایمنی قسمت‌های سالم بدن را با تهدید اشتباه می‌گیرد. در این حالت، میلین را به‌عنوان چیزی مضر می‌بیند. سیستم ایمنی بدن به این پوشش محافظ روی سلول‌های عصبی کودک شما حمله می‌کند و به آن آسیب می‌رساند.

آسیب به میلین، دمیلیناسیون نامیده می‌شود. این آسیب می‌تواند باعث ایجاد زخم‌هایی شود که در آزمایش‌های تصویربرداری قابل مشاهده هستند. ممکن است بشنوید که پزشک کودک شما این زخم‌ها را ضایعات یا پلاک می‌نامد. دمیلیناسیون بر نحوه ارسال پیام توسط مغز کودک شما به تمام قسمت‌های بدن تأثیر می‌گذارد و باعث ایجاد علائم می‌شود.

محققان مطمئن نیستند که چرا این اتفاق میفتد.

عوامل خطر ابتلا

اگر هر یک از موارد زیر در دوران بارداری شما را تحت تأثیر قرار دهد، ممکن است بیشتر در معرض خطر داشتن فرزندی مبتلا به ام اس باشید:

• قرار گرفتن در معرض سموم، مانند دود سیگار و آفت‌کش‌ها
• سطح پایین ویتامین دی در خون
• قرار گرفتن در معرض ویروس (ویروس اپشتین بار یا مونونوکلئوز)
• چاقی

پزشک متخصص می‌تواند به شما در برنامه‌ریزی و حفظ سلامت در دوران بارداری کمک کند.

عوارض ام اس در کودکان

ام اس در کودکان می‌تواند منجر به عوارضی مانند موارد زیر شود:

• ناتوانی در راه رفتن بدون کمک دیگران
• افسردگی و اضطراب
• ناتوانی در انجام تکالیف مدرسه
• هماهنگی ضعیف دست‌ها
• مشکل در تنظیم مثانه یا روده (بی‌اختیاری)

بسیاری از این موارد تا زمان رسیدن به بزرگسالی بر فرزند شما تأثیری نخواهند گذاشت.

آیا بیماری ام اس فرزند من را در مدرسه تحت تأثیر قرار می‌دهد؟

ممکن است فرزند شما در مدرسه احساس چالش کند؛ زیرا ام اس ممکن است بر حافظه و عملکرد شناختی (تفکر و یادگیری) او تأثیر بگذارد. بنابراین آزمون شناختی رسمی به نام آزمون نوروسایکولوژیک را انجام دهید. سپس، به‌صورت مرتب با معلمان فرزندتان ملاقات کنید.

بیشتر کودکان مبتلا به ام اس با همسالان خود کاملاً سازگار هستند و می‌توانند در فعالیت‌هایی که دیگران انجام می‌دهند، شرکت کنند.

پزشک فرزندتان می‌تواند درمورد اینکه آیا فعالیت‌های خاصی برای فرزندتان بی‌خطر هستند یا خیر، به شما مشاوره دهد.

ارزیابی و تشخیص

هیچ آزمایش تشخیصی واحدی برای ام‌اس وجود ندارد. در بیشتر موارد، ام‌اس با ترکیبی از روش‌ها تشخیص داده می‌شود. پزشک فرزند شما، در ابتدا سابقه پزشکی او را به‌صورت دقیق بررسی می‌کند. سپس آزمایش‌هایی را تجویز می‌کند که ممکن است شامل موارد زیر باشند:

• معاینه عصبی
• ام‌آر‌آی برای بررسی ضایعات در مغز، نخاع یا اعصاب بینایی
• پونکسیون کمری برای بررسی مایع مغزی نخاعی برای آنتی‌بادی‌ها و پروتئین‌های مرتبط با ام‌اس

در برخی از بیماران، اولین اسکن ام‌آر‌آی ضایعات متعددی را نشان می‌دهد. این ضایعات به تشخیص سریع بیماری کمک می‌کنند. اگرچه تشخیص زودهنگام چندان رایج نیست، می‌تواند فرصت مهمی برای درمان بیماری ارائه دهد.

ام اس در کودکان چگونه درمان می‌شود؟

تحقیقات نشان می‌دهند هیچ درمانی برای بیماری ام‌اس وجود ندارد. درمان‌های موجود نیز بر مدیریت علائم در طول حملات و همچنین کاهش سرعت پیشرفت بیماری برای جلوگیری از عود علائم و محدود کردن تشکیل ضایعات جدید در مغز یا ستون فقرات متمرکز هستند.

درواقع تیم مراقبت از فرزند شما بهترین درمان را بر اساس علائم و وضعیت او تعیین خواهد کرد.

روش‌های درمان عود بیماری ام‌اس

استروئیدها

استروئیدها (کورتیکواستروئیدها، پردنیزون یا متیل پردنیزولون)، که معمولاً متیل پردنیزولون وریدی هستند، برای درمان علائم حاد ام‌اس استفاده می‌شوند. متیل پردنیزولون وریدی فقط برای چند روز تجویز می‌شود. درصورت نیاز، ممکن است پردنیزون خوراکی برای یک تا دو هفته دیگر تجویز شود.

ایمونوگلوبولین داخل وریدی

ایمونوگلوبولین داخل وریدی دارویی است که از آنتی‌بادی‌های اهداکنندگان خون سالم تشکیل شده است. این دارو به کاهش پاسخ ایمنی ناخواسته‌ای که در ام اس رخ می‌دهد کمک می‌کند. شایع‌ترین عارضه جانبی آن سردرد است، اما سایر عوارض جانبی شامل درد عضلات یا مفاصل و تب خفیف هستند.

تعویض پلاسما

تبادل پلاسما که پلاسمافرز یا PLEX نیز نامیده می‌شود، زمانی استفاده می‌شود که علائم عصبی به سختی قابل درمان هستند. در این فرایند خون از بدن خارج شده و شسته می‌شود تا مواد ایجادکننده بیماری مانند آنتی‌بادی‌ها از پلاسما (جزء مایع خون) حذف شوند. سپس سلول‌های خونی به بدن بازگردانده می‌شوند. درمان‌های متعددی لازم هستند که طی چند هفته انجام می‌شوند.

داروهایی برای جلوگیری از عود و پیشرفت بیماری ام اس

درمان‌های جلوگیری از عود و پیشرفت بیماری ام اس ممکن است شامل عوامل اصلاح‌کننده بیماری باشند. تصمیم‌گیری درمورد بهترین درمان اصلاح‌کننده بیماری می‌تواند پیچیده باشد و همیشه با در نظر گرفتن سایر شرایط سلامتی و آنچه برای هر بیمار بهتر است، انجام می‌شود.

داروهای تزریقی

• اینترفرون‌ها (Avonex، Rebif، Betaseron، Plegridy): این داروها اثرات برخی از پروتئین‌هایی را که بدن شما برای تغییر عملکرد سیستم ایمنی ایجاد می‌کند، تقلید می‌کنند. آن‌ها برای کاهش تعداد عودها و ضایعات جدید در ام‌آرآی استفاده می‌شوند. عوارض جانبی رایج شامل علائم شبه آنفولانزا اندکی پس از تزریق و درد محل تزریق هستند. برای نظارت بر دارو، آزمایش خون منظم لازم است. نوع و دفعات تزریق با هر یک از این داروها متفاوت هستند.
• گلاتیرامر استات (Copaxone): این دارو به‌صورت تزریق زیر پوستی تجویز می‌شود. این دارو شبیه یکی از پروتئین‌هایی است که میلین را در مغز و نخاع تشکیل می‌دهد. تزریق به‌صورت روزانه یا سه روز در هفته انجام می‌شود. عوارض جانبی رایج شامل واکنش‌های محل تزریق و واکنش همراه با درد قفسه سینه (به‌صورت کاملاً نادر) هستند. آزمایش خون منظم لازم نیست.

داروهای خوراکی

در حال حاضر فقط فینگولیمود (Gilenya®) به‌طور گسترده برای درمان ام اس در کودکان استفاده می‌شود.

این دارو به‌صورت روزانه مصرف می‌شود و با به دام انداختن برخی از گلبول‌های سفید خون در غدد لنفاوی، عود بیماری را کاهش می‌دهد تا واکنش‌های سیستم ایمنی را کم کند. آزمایش خون قبل از شروع فینگولیمود و در طول درمان لازم است؛ زیرا با افزایش خطر عفونت همراه است. فینگولیمود همچنین نیاز به نظارت دقیق توسط چشم پزشک دارد؛ زیرا ممکن است باعث مشکل چشمی به نام ادم ماکولا شود.

اولین دوز فینگولیمود در بیمارستان یا مطب پزشکی تجویز می‌شود؛ زیرا می‌تواند ضربان قلب کودک را کاهش دهد. اگر کودک مصرف فینگولیمود را متوقف کرده و سپس دوباره شروع به مصرف کند، هنگام شروع مجدد باید دوباره تحت نظر پزشک قرار گیرد.

سایر روش‌های درمان ام اس

پزشک همچنین علائم ام اس را در فرزند شما درمان خواهد کرد. روش‌های درمان شامل موارد زیر هستند:

فیزیوتراپی

فیزیوتراپ‌ها از بازی، فعالیت‌ها و ورزش برای بهبود قدرت، انعطاف‌پذیری، استقامت و تعادل کودک شما استفاده می‌کنند. فیزیوتراپی همچنین به کودک کمک می‌کند تا وضعیت بدنی مناسبی داشته باشد و خطر بروز مشکلات مفصلی را کاهش می‌دهد. فیزیوتراپ‌ها آموزش‌های ویژه‌ای دیده‌اند تا به کودکان کمک کنند توانایی حرکتی خود را به حداکثر برسانند و در فعالیت‌های روزمره مانند بیرون آمدن از تخت، ایستادن و راه رفتن و همچنین بازی با همسالان و شرکت در ورزش‌ها مشارکت کنند. آن‌ها همچنین ورزش‌هایی را به کودک می‌آموزند که می‌توانند در قالب فعالیت و بازی، در برنامه روزانه گنجانده شوند. علاوه‌براین، درمانگران تجهیزاتی را توصیه می‌کنند که وضعیت بدنی کودک را بهبود می‌بخشند و توانمندی‌های او را به بالاترین سطح می‌رسانند.

کاردرمانی

کاردرمانگران از بازی، فعالیت‌ها و تمرینات برای کمک به کودکانی که دارای چالش‌های جسمی، حسی یا شناختی هستند استفاده می‌کنند تا مهارت‌های حرکتی ظریف، ادراک بینایی، مهارت‌های شناختی و پردازش حسی آن‌ها را بهبود بخشند. این فعالیت‌ها می‌توانند شامل آموزش مهارت‌هایی مانند نحوه در دست گرفتن مداد، ضربه زدن به توپ بیسبال، لباس پوشیدن و بهبود دقت و تمرکز باشند.

کاردرمانی همچنین می‌تواند به کودکان بزرگ‌تر و نوجوانان کمک کند تا مهارت‌های لازم برای حضور در فضاهای اجتماعی، سازگاری با تغییرات محیطی و مراقبت مستقل از خود را توسعه دهند. این موارد می‌توانند شامل آموزش نحوه تهیه غذا، استفاده از لوازم خانگی یا کار با کامپیوتر باشند. آن‌ها با متخصصان مختلف همکاری می‌کنند تا ویلچرها و وسایل کمکی متناسب با وضعیت کودک را فراهم کنند. این امر توانایی کودک برای حضور در مدرسه و جامعه را بهبود می‌بخشد و بار مراقبتی خانواده را کاهش می‌دهد.

گفتاردرمانی

برخی از کودکان در ادای کلمات و گفتار واضح و روان مشکل دارند و اغلب این ناتوانی باعث کلافگی در طول برقراری ارتباط می‌شود. آسیب‌شناسان گفتار و زبان (گفتاردرمانگران) با استفاده از تمریناتی که مغز را آموزش می‌دهند، برای بهبود مهارت‌های حرکتی دهان و مهارت‌های ارتباطی با کودک کار می‌کنند. این مهارت‌ها شامل تلفظ، درک و تفسیر کلمات، صداها، اعداد و حرکات مختلف بدن هستند. گفتاردرمانگران همچنین می‌توانند ابزارهایی مانند تخته‌های تصویری و دستگاه‌های ارتباطی را برای بهبود توانایی تعامل کودک پیشنهاد دهند.

علاوه‌براین، گفتاردرمانگران خدمات مربوط به درمان بلع و تغذیه را نیز ارائه می‌دهند. درمانگر به کودک شما در زمینه شیر خوردن با شیشه، جویدن یا بلعیدن غذا کمک می‌کند. آن‌ها همچنین ممکن است «آزمایش بلع» انجام دهند تا مطمئن شوند که غذا یا مایعات به شکلی ایمن بلعیده می‌شوند. آن‌ها برای تقویت عضلات دهان و گلو، افزایش تنوع غذاهایی که کودک می‌تواند بخورد و بهبود توانایی خوردن و آشامیدن، با کودک شما تمرین می‌کنند. برای اطلاعات بیشتر صفحه مربوط به گفتاردرمانی را مطالعه نمایید.

اصلاح سبک زندگی

برخی روش‌های اصلاح سبک زندگی می‌توانند مانع از عود علائم و مدیریت آن‌ها شوند. این روش‌ها شامل موارد زیر هستند:

• مصرف ویتامین دی درصورت نیاز: داشتن ویتامین D کافی، فعالیت بیماری ام‌اس را کاهش می‌دهد. پزشک سطح ویتامین D بیمار را بررسی خواهد کرد و ممکن است مصرف ویتامین D3 را توصیه کند. ویتامین D همچنین ممکن است خطر ابتلا به بیماری را در سایر اعضای خانواده کاهش دهد.
• اجتناب از سیگار کشیدن: می‌دانیم که قرار گرفتن در معرض دود سیگار خطر ابتلا به ام‌اس را افزایش می‌دهد. پس لطفاً سیگار نکشید و از قرار گرفتن در معرض دود آن خودداری کنید. اعضای خانواده که سیگار می‌کشند باید در فضای باز سیگار بکشند و هنگام ورود به داخل خانه لباس‌های خود را عوض کنند.
• داشتن رژیم غذایی سالم و ورزش: داشتن رژیم غذایی سالم برای افراد مبتلا به ام‌اس بسیار مهم است. رژیم غذایی سالم، ورزش منظم و خواب کافی همگی ضروری هستند. حفظ وزن سالم نیز از اهمیت زیادی برخوردار است.

چه زمانی باید به پزشک فرزندم مراجعه کنم؟

اگر فرزند شما علائمی مانند سوزن سوزن شدن در بازوها و پاها یا تغییرات بینایی را تجربه می‌کند، بهتر است به پزشک مراجعه کنید. تشخیص زودهنگام ام‌اس امری کلیدی است. پزشک می‌تواند فرزند شما را ارزیابی کرده و بهترین مسیر را برای تشخیص تعیین کند.

پس از تشخیص، درصورت بروز هرگونه علائم جدید یا بروز علائم عود بیماری، باید با تیم مراقبتی در ارتباط باشید.

جمع‌بندی

در اکثر موارد ابتلا به ام اس در کودکان، آن‌ها به ام‌اس عودکننده-بهبودیابنده مبتلا هستند. در این بیماری علائم در طول زندگی فرزند شما ظاهر و ناپدید می‌شوند. درصورت مشاهده علائم ام‌اس در کودک خود هر چه سریع‌تر به پزشک مراجعه کنید. او می‌تواند برنامه درمانی مناسبی برای کاهش دفعات و شدت بیماری ارائه دهد. درست است که ام اس‌، اختلالی مادام‌العمر است و درمانی ندارد، اما مدیریت خوب آن می‌تواند به فرزندتان کمک کند تا با اختلالات کمتری مواجه شود.

منابع

my.clevelandclinic.org

mssociety.org.uk

.chop.edu

webmd.com

nyulangone.org