بازی یکی از بهترین روش‌ها برای تقویت گفتار، زبان و مهارت‌های ارتباطی کودکان است. کودکان در حین بازی راحت‌تر وارد تعامل می‌شوند، واژگان جدید می‌آموزند و بدون احساس فشار، مهارت‌های گفتاری خود را تمرین می‌کنند.
بازی‌های گفتاردرمانی می‌توانند به تقویت تلفظ، افزایش دایره واژگان، ساخت جمله، درک دستورها، روانی گفتار و مهارت‌های اجتماعی کمک کنند. در این مقاله بازی‌های مناسب کودکان پیش‌دبستانی و دبستانی را بر اساس هدف درمانی معرفی می‌کنیم.
این بازی‌ها مکمل جلسات گفتاردرمانی هستند و جایگزین ارزیابی و درمان تخصصی نیستند. برای انتخاب بازی مناسب، نوع اختلال و سطح زبانی کودک را در نظر بگیرید. اگر به دنبال راهنمای کامل تمرین‌های خانگی هستید، مقاله‌ی گفتار درمانی در منزل را مطالعه کنید.
بازی الفبا (اسم فامیل)
این بازی را می‌توانید در طول سفر، داخل ماشین یا در حین پیاده‌روی انجام دهید. از کودک بخواهید حرف خاصی را انتخاب کند و نام حیوان، غذا، رنگ و گلی را بگوید که با آن حرف شروع می‌شود. این بازی به تلفظ درست حروف دشوارتر مانند «گ» و «ج» کمک می‌کند.
بازی وانمودی
بازی‌های وانمودی یکی از بهترین بازی‌های گفتاردرمانی برای تقویت واژگان، تقلید صدا و مهارت‌های اجتماعی است. کودک در قالب نقش‌آفرینی، کلمات، جمله‌ها و صداهای مختلف را تمرین می‌کند.
چند ایده‌ی ساده:
- بازی مزرعه: کودک صدای حیوانات را تقلید کند؛ مثلاً «مو»، «بع‌بع» یا «میو».
- خاله‌بازی: کودک نقش مادر، مهمان یا فروشنده را بازی کند و جمله‌هایی مانند «سلام، خوش اومدی» یا «چای می‌خوری؟» را تمرین کند.
- بازی دکتر: کودک علائم را توصیف کند؛ مثلاً «دلم درد می‌کنه» یا «سرم می‌سوزه.»
- بازی مغازه: کودک نام اجناس را بگوید و جمله‌هایی مانند «این چنده؟» یا «می‌خوام سیب بخرم» را تمرین کند.
در این بازی، هدف فقط تقلید صدا نیست؛ هدف ایجاد مکالمه، نوبت‌گیری و استفاده از جمله در موقعیت واقعی است.
خانه‌سازی
خانه‌سازی با بلوک‌ها یا لگوها نیز فعالیتی عالی برای کار بر روی طیف گسترده‌ای از اهداف گفتاری است. در طول خانه‌سازی می‌توانید درمورد صفات مختلف حرف بزنید و کودک را تشویق به تکرار آنها کنید.
کارت‌های تصویری
در این بازی، از کارت‌های تصویری‌ای که کلماتی روی آنها نوشته شده است، استفاده می‌شود. کارت‌های تصویری را در جعبه‌ای شنی یا زیر انبوهی از برگ‌ها پنهان کنید و از بازیکن بخواهید آنها را پیدا کند. وقتی این کار را انجام داد، از او بخواهید نام شی یا کلمه روی کارت را تلفظ کند. برای اضافه کردن عنصری دیگر به این بازی، از او بخواهید از کلمه در جمله استفاده کند. این امر به تلفظ صحیح کلمات و بیان روان جملات کمک می‌کند.
تطبیق حافظه
در این بازی از مجموعه‌ای از کارت‌های تصویری استفاده می‌کنید. تصاویر باید دارای کلماتی با صداهایی باشند که فرزند شما روی آن کار می‌کند. کارت‌ها را به کودک نشان دهید، سپس آنها را وارونه کنید. کودک باید کارت‌ها را براساس کلمه‌ای که به یاد می‌آورد انتخاب کند و برگرداند. او پس از برگرداندن کارت باید کلمات روی کارت را تلفظ کند.
برو ماهی (گو فیش)
برو ماهی یکی دیگر از بازی‌های کارتی عالی برای کار بر روی صداهای گفتاری با کودکان کوچک‌تر است. بازی برو ماهی به‌ویژه برای کودکانی که روی صداهای ف، ش، و غ کار می‌کنند بسیار خوب است، اما می‌تواند برای طیف گسترده‌ای از صداهای گفتاری استفاده شود.
قایم موشک بازی با وسایل
همه کودکان عاشق بازی قایم باشک هستند و این بازی راهی عالی برای کار بر روی مفاهیم فضایی مانند درون، رو، زیر یا پشت است. تنها کاری که باید انجام دهید این است که وسایلی را در اطراف اتاق (زیر میز، روی صندلی، پشت پرده) پنهان کنید و از کودک بخواهید توضیح دهد آنها را کجا پیدا کرده است.
قایم موشک بازی با کلمات
از کودک بخواهید کارت‌هایی را که در خانه پنهان کرده‌اید، پیدا کند. زمانی که کودک کارت را پیدا کرد، باید کلمه نوشته‌شده بر روی آن را تلفظ کند. در صورتی که کودک خواندن بلد نیست، از کارت‌های تصویری استفاده کنید. این بازی به یادگیری تلفظ صحیح کلمات کمک می‌کند.
طراحی، رنگ‌آمیزی، صنایع دستی و غیره
فعالیت‌های هنری برای انجام بسیاری از اهداف گفتاردرمانی بسیار عالی هستند. کودکان می‌توانند روی یادگیری رنگ‌ها کار کرده، چیزهایی را که نیاز دارند درخواست و تصاویر را توصیف کنند یا با استفاده از صداهای گفتاری نقاشی بکشند.
آوازخوانی
آوازخوانی برای کودکان خردسال بسیار جذاب است، چون ریتم و تکرار به یادگیری کلمات کمک می‌کند. شعرها و ترانه‌های ساده می‌توانند نام حیوانات، اعضای بدن، رنگ‌ها، اعداد و افعال روزمره را آموزش دهند.
هنگام خواندن شعر، گاهی کلمه‌ی آخر را نگه دارید و از کودک بخواهید آن را بگوید. مثلاً در شعر «اتل متل توتوله... گاو حسن…» منتظر بمانید تا کودک ادامه دهد. این بازی برای تقویت حافظه شنیداری، تلفظ و علاقه به گفتار مفید است.
حدس بزن
یک شی را داخل کیسه یا پشت پارچه قرار دهید و از کودک بخواهید فقط با لمس، آن را توصیف و حدس بزند. از او بخواهید درباره‌ی شکل، جنس، اندازه و کاربرد شی صحبت کند.
مثلاً بگوید: «نرمه، گرد نیست، برای مو استفاده می‌شه؛ فکر کنم برس باشه.» این بازی برای تقویت صفت‌ها، توصیف‌کردن، واژگان و ساخت جمله عالی است.
قایم موشک
حتماً این بازی را می‌شناسید! قایم باشک بازی‌ای عالی برای تقویت مهارت‌های زبانی است. عبارات تکراری «آماده‌ای یا نه» و «اوومدم!» برای یادگیری عبارات جدید برای کودکان مفید هستند؛ زیرا آنها می‌توانند این عبارات را بارها در طول بازی تمرین کنند.
فعالیت‌ها و بازی‌های گفتار درمانی برای کودکان دبستانی
فعالیت‌ها و بازی‌های گفتاردرمانی برای کودکان دبستانی معمولاً ساختارمندتر از کودکان نوپا یا پیش‌دبستانی هستند. در این بازی‌ها از خواندن یا نوشتن استفاده می‌شود. در ادامه چند نمونه از بازی‌های مناسب برای تقویت گفتار کودکان دبستانی ذکر شده‌اند:
زبان پیچان
بازی زبان پیچان راهی عالی برای درگیر نگه داشتن کودکان و درعین‌حال تمرین صداهای گفتاری است. در طول این بازی از تجانس آوایی یا واژه آرایی در عبارات استفاده می‌شود. مثلاً عبارت «دستم در دبه بود دبه درش دستم بود» از زبان پیچان برای تلفظ حرف د استفاده کرده است.
جاسوسی
جاسوس یکی از فعالیت‌های گفتار درمانی عالی است. یکی از بازیکنان آیتمی را در اتاق انتخاب می‌کند که همه بازیکنان بتوانند آن را ببینند، سپس سرنخ‌هایی ارائه می‌دهد تا بازیکنان دیگر بتوانند آیتم موردنظر خود را حدس بزنند. بازیکنی که به‌درستی حدس می‌زند باید از آن کلمه در جمله استفاده کند.
بازی با اسم‌ها
این بازی شامل نام بردن کلمات مختلف مربوط به دسته‌ای خاص است. هر بازیکن یک کارت را انتخاب می‌کند و نوشته روی آن را می‌خواند. به‌عنوان مثال روی کارت نوشته شده است نام پنج میوه را بگویید. کودک باید طبق دستورالعمل به سؤال پاسخ دهد.
ده تا اسم بگو
این بازی مشابه بازی با اسم‌ها است. در این بازی به کودک موضوعی خاص ارائه می‌شود و از او خواسته می‌شود ده کلمه مرتبط با آن را بگوید. به‌عنوان مثال، می‌توانید از بازیکن بخواهید ده رنگ، میوه، حیوان یا ورزش را نام ببرد.
بازی‌های کارتی
بازی‌های ورق مختلف راهی عالی برای هدف قرار دادن بسیاری از اهداف گفتاری و زبانی هستند. کودکان می‌توانند در طول این بازی‌ها روی مهارت‌های اجتماعی مانند نوبت گرفتن یا برد و باخت یا صداهای گفتاری خود کار کنند.
بازی‌های رومیزی
بازی‌های رومیزی برای ایده‌های گفتاردرمانی سریع که کودکان را درگیر می‌کند، ضروری بوده و برای بازی های گروهی یا انفرادی عالی هستند. بازی‌های گروهی باعث می‌شوند کودکان بتوانند در حین رسیدگی به اهداف فردی خود روی نوبت‌دهی کار کنند. این بازی‌ها به کودکان می‌آموزد فعالیت‌های تیمی را تمرین کنند.
داستان‌سرایی
چند تصویر انتخاب کنید و از کودک بخواهید آنها را به ترتیب بچیند و داستانی بسازد. می‌توانید با سؤال‌های ساده کمکش کنید: «چه کسی توی تصویره؟»، «بعدش چی شد؟» یا «چرا دختره ناراحته؟»
برای کودکان کوچک‌تر، از دو یا سه تصویر ساده استفاده کنید. برای کودکان دبستانی، می‌توانید از آنها بخواهید داستان را با جزئیات بیشتری تعریف کنند یا پایان جدیدی برای آن بسازند. این بازی به تقویت واژگان، ترتیب وقایع، ساخت جمله و بیان شفاهی کمک می‌کند.
گفتاردرمانی با یوگا
ترکیب گفتار درمانی با یوگا می‌تواند لذت را برای کودکان دو چندان کند. از کودک بخواهید صداها و جملات مختلف را در حین نگه داشتن ژست‌های یوگا تمرین کند.
تئاتر
تئاتر ممکن است فعالیتی کمتر شناخته شده باشد، اما برای کودکان بسیار مفید و سرگرم‌کننده است. به کودکان ابتدایی فیلم‌نامه‌های کوتاهی داده می‌شود تا نمایشنامه‌های بسیار ساده‌ای را اجرا کنند. این بازی برای کار بر روی صداها، روانی گفتار و حافظه کوتاه‌مدت عالی است.
لیست کلمات
لیست کلمات معمولاً فهرستی از کلمات حاوی صدای گفتاری خاص در همه موقعیت‌های کلمه هستند. به‌عنوان مثال فهرستی از کلمات برای حرف «ک» شامل کلماتی مانند کفش، کباب، بادبادک، سنگک، کودک و ... هستند. فهرست‌های کلمات برای تمرین فعالیت‌های گفتاردرمانی در خانه بسیار عالی هستند؛ زیرا می‌توانند با انواع مختلفی از بازی‌ها سازگار شوند. می‌توانید در طول بازی های مختلف از کودکتان بخواهید یک کلمه از لیست را چند بار با استفاده از بهترین صداهای خود تمرین کند.
بیست سؤالی
بازی بیست سؤالی به کودک اجازه می‌دهد تا اهداف مختلف گفتار درمانی را هدف قرار دهد. در این بازی به دو نفر نیاز است تا در مکالمه شرکت کنند و به سؤالات پاسخ دهند.
می‌توانید مهارت‌های اجتماعی مانند نوبت گرفتن در حین صحبت کردن، ماندن در موضوع و استفاده از ارتباطات غیرکلامی مناسب برای نشان دادن مهارت‌های خوب شنیداری را هدف قرار دهید.
همچنین می‌توانید ساختار جمله، گرامر، استفاده از واژگان و مهارت‌های بیان را هدف قرار دهید.
جاذبه معکوس
در این بازی، یکی از بازیکنان فهرستی از کلماتی را می‌سازد که متضاد واضحی دارند، مانند «بله»، «پایین»، «خوشحال» و غیره. بازیکن هر کلمه را با صدای بلند می‌خواند و بازیکن دیگر عکس آن را بیان می‌کند.
چت گروهی
موضوعی مانند یک فیلم یا رویداد واقعی جذاب را در نظر بگیرید و فضایی امن برای گفتگوی بازیکنان فراهم کنید. این بازی راهی عالی برای تمرین ارتباطات طبیعی‌تر است و به تقویت گفتار و روانی جملات کودکان کمک می‌کند.
نوشتن انشاء
ازآنجایی‌که خواندن و رشد زبان به هم مرتبط هستند، نوشتن انشاء می‌تواند به افراد در بهبود تولید و درک زبان کمک کند. فهرستی از موضوعات مختلف مشخص کنید و به کودک ارائه دهید. از او بخواهید بدون توقف به مدت 5 یا 10 دقیقه درمورد موضوع ذکرشده بنویسد.
بازی تمرکز بر روی صدا
در این بازی، بازیکن صدای خاصی را انتخاب می کند و جمله‌ای با کلمات حاوی این صدا می‌سازد. هر چه تعداد کلمات حاوی صدای انتخاب‌شده در جمله بیشتر باشد امتیاز بازیکن بیشتر می‌شود. به‌عنوان مثال بازیکن حرف «س» را انتخاب می‌کند و با آن جمله‌سازی می‌کند.
دو حقیقت و یک دروغ
در این بازی بازیکن باید سه جمله بگوید. از میان سه جمله گفته‌شده، دو جمله حقیقت و یک جمله دروغ است. بازیکن دیگر حدس می‌زند کدام جمله دروغ است. این بازی برای رفع لکنت زبان، افزایش مهارت روانی گفتار و افزایش تسلط بر گفتار مفید است. کودک می‌تواند در طول این بازی از جملات مرکب یا پیچده استفاده کند تا توانایی و مهارت خود در ساخت جمله را تقویت کند. همچنین می‌تواند بر روی دستور زبان تمرکز کرده و از افعال با زمان‌های مختلف در طول جمله‌سازی استفاده کند.
برای اطلاعات بیشتر مطلب "بهترین روش های درمان لکنت زبان" را بخوانید.
هدبنز
بازی هدبنز فرصت‌های زیادی برای توصیف و دسته‌بندی ارائه می‌دهد. برای انجام این بازی، هر فرد به نوبت عکسی را روی سر خود قرار می‌دهد تا شخص دیگر ببیند. شخصی که عکس را روی سر خود قرار داده است، نمی‌داند روی کارت چه چیزی است. او با کمک سؤالات بله یا خیر به حدس زدن تصویر می‌پردازد. کودک می‌تواند از سؤالات دسته‌بندی شده استفاده کند تا راحت‌تر به جواب برسد. به‌عنوان مثال می‌تواند بپرسد: «آیا عکس من نوعی غذاست؟» یا «آیا عکس من نوعی حیوان است؟». هدبنز بازی‌ای عالی نه تنها برای درک اصطلاحات توصیفی و دسته‌بندی، بلکه برای بیان این اصطلاحات و تقویت گفتار است.
اسباب‌بازی برای تقویت گفتار کودک
اسباب بازی‌ها می‌توانند نقش مهمی در تقویت مهارت‌های گفتاری و زبانی کودک ایفا کنند. برای این منظور، اسباب بازی‌هایی که به کودک کمک می‌کنند تا با دنیای کلمات و مفاهیم آشنا شود، بسیار مؤثر هستند. در اینجا چند نوع اسباب‌بازی که می‌توانند در تقویت گفتار کودک مفید باشند آورده شده‌اند:
بازی چگونه مهارت‌های گفتاری و زبانی را تقویت می‌کند؟
بازی یکی از قدرتمندترین روش‌هایی است که کودکان ازطریق آن مهارت‌های گفتار، زبان و ارتباطی خود را تقویت می‌کنند. کودکان در انواع مختلف بازی، واژگان جدید می‌آموزند، ساختار جملات خود را بهبود می‌بخشند و توانایی ابراز وجود را در خود پرورش می‌دهند. گفتاردرمانگران اغلب از بازی‌درمانی برای کمک به کودکان دارای تأخیر گفتار و زبان استفاده می‌کنند تا اعتمادبهنفس آنها را در مهارت‌های ارتباطی افزایش دهند.
انواع مختلف بازی به توسعه جنبه‌های گوناگون ارتباطی کمک می‌کنند، ازجمله:
- واژه‌سازی: نام‌گذاری اشیاء در طول بازی‌های تخیلی به کودکان در یادگیری کلمات جدید کمک می‌کند.
- توسعه ساختار جمله: کودکان هنگام بازی می‌آموزند که چگونه کلمات را برای ساختن جمله با هم ترکیب کنند.
- تمرین گفت‌وگو: فعالیت‌های نقش‌آفرینی (خاله بازی و غیره)، نوبت‌گیری در صحبت و تعامل اجتماعی را به کودکان می‌آموزد.
- درک و استفاده از نمادها: بازی‌های وانمودسازی به کودکان کمک می‌کند بفهمند که کلمات، نماینده اشیاء و ایده‌ها هستند؛ این مهارتی حیاتی برای گفتار و زبان است.
دیدگاه آسیب‌شناس گفتار: بسیاری از گفتاردرمانگران از بازی‌درمانی برای تشویق رشد زبانی در کودکان دارای تأخیر گفتار استفاده می‌کنند. اگر کودکی در بیان شفاهیِ منظور خود مشکل داشته باشد، بازی راهی آرام‌بخش و جذاب برای ترغیب او به برقراری ارتباط فراهم می‌کند.
بازی‌های مناسب بر اساس هدف گفتاردرمانی
| هدف درمانی | بازی‌های مناسب |
|---|---|
| تقویت واژگان | کارت تصویری، حدس بزن، بازی با اسم‌ها، هدبنز |
| تقویت تلفظ | زبان‌پیچان، لیست کلمات، بازی تمرکز بر صدا، تطبیق حافظه |
| ساخت جمله | داستان‌سرایی، جاسوسی، بیست سؤالی، نقش‌آفرینی |
| روانی گفتار و لکنت | تئاتر، دو حقیقت و یک دروغ، آوازخوانی، چت گروهی |
| مهارت‌های اجتماعی | بازی وانمودی، بازی‌های رومیزی، قایم‌موشک، هدبنز |
بازی‌های مناسب بر اساس سن
1 تا 3 سال
-
تقلید صدای حیوانات
-
آوازخوانی و شعر
-
بازی با عروسک
-
نام‌گذاری اشیا
-
قایم‌موشک ساده
3 تا 6 سال
-
بازی وانمودی
-
کارت‌های تصویری
-
خانه‌سازی با لگو
-
حدس بزن
-
داستان‌سرایی با تصویر
-
قایم‌موشک با کلمات
6 سال به بالا
-
زبان‌پیچان
-
بیست سؤالی
-
هدبنز
-
دو حقیقت و یک دروغ
-
تئاتر
-
نوشتن انشاء
-
بازی تمرکز بر صدا
جمع‌بندی
بازی‌های گفتاردرمانی یکی از بهترین و مؤثرترین روش‌ها برای کمک به کودکان در بهبود مهارت‌های گفتاری و زبانی است. این بازی‌ها نه‌تنها سرگرم‌کننده هستند، بلکه به تقویت اعتمادبهنفس و افزایش تعاملات اجتماعی کودک نیز کمک می‌کنند. اگر شما هم به دنبال راه‌حل‌های نوین برای تقویت گفتار کودک خود هستید، گروه توانبخشی راه کمال می‌تواند به شما کمک کند. برای مشاوره و شروع جلسات گفتاردرمانی، همین حالا با ما تماس بگیرید و از تخصص تیم ما بهره‌مند شوید.
منابع
سوالات متداول
شما می توانید انواع بازی های گفتاردرمانی ایرانی ماننند بهارک و نادری را از بازار یا مایکت دانلود نمایید. برای دانلود اپ های خارجی ایده گرفتن از آنها هم می توانید اططریق گوگل پلی این کار را انجام دهید.
مطالب مشابه
پرسشنامه سنین و مراحل، ویرایش سوم (ASQ®-3) ابزار غربالگری رشدی است که پیشرفت رشد کودکان را بین سنین یک ماه تا 5ونیم سال مشخص می‌کند.
مرکز اوتیسم گروه توانبخشی راه کمال در جنوب تهران با تیمی از کاردرمانگران حرفه‌ای و استفاده از روش‌های نوین درمانی، خدمات تخصصی کاردرمانی را برای کودکان مبتلا به اوتیسم ارائه می‌دهد.
توانبخشی از راه دور یا تله ریهب با ارائه خدمات توانبخشی طریق پلتفرم‌های تکنولوژیک از محیط راحت خانه شما قابل انجام است. این خدمات شامل فیزیوتراپی، کاردرمانی، گفتاردرمانی و موارد دیگر است.
کاردرمانی نقشی حیاتی در تقویت هماهنگی و تعادل کودکان ایفا می‌کند و بر توسعه مهارت‌های حرکتی ظریف، هماهنگی دوجانبه و توانایی‌های فیزیکی کلی تأکید دارد.
بیماری نیمن-پیک و سندرم سانفیلیپو گاهی‌اوقات به‌عنوان «آلزایمر دوران کودکی» شناخته می‌شوند؛ زیرا بسیاری از علائم آنها مشابه علائم بیماری آلزایمر هستند
اگر فرزند شما به ام‌اس مبتلا باشد، سیستم ایمنی بدن او به اشتباه به سلول‌های میلین حمله می‌کند. این سلول‌ها، پوشش‌های محافظی هستند که اعصاب مغز و نخاع را احاطه کرده‌اند. آسیب غلاف میلین، سیگنال‌های عصبی از مغز کودک شما به بقیه بدن را مختل می‌کند. این آسیب می‌تواند منجر به علائمی مانند ضعف عضلانی، خستگی، مشکلات حافظه، مشکلات تعادل و هماهنگی و نیز تغییرات بینایی شود.
زوال عقل اغلب افراد مسن را تحت تأثیر قرار می‌دهد، اما در موارد نادر، کودکان ممکن است با اختلالات پس‌رونده مغزی متولد شوند. درنتیجه علائم زوال عقل مانند از دست دادن حافظه، تکلم یا توانایی حرکت مشاهده می‌شوند.
وقتی صحبت از بیماری پارکینسون می‌شود بیشتر افراد، بزرگسالان یا افراد مسن را به یاد می‌آورند و تصور می‌کنند این بیماری فقط در سنین بالا مشاهده می‌شود. اما در موارد بسیار نادر، علائم پارکینسون در کودکان شش ساله نیز ظاهر می‌شوند.
پس از درمان تومور مغزی، کودک ممکن است در انجام کارهای روزانه مانند دوش گرفتن، لباس پوشیدن و غذا خوردن مشکل داشته باشد. کاردرمانیبه بازیابی این مهارت‌ها و استقلال کمک می کند.
دیستروفی عضلانی (MD) اختلالی ژنتیکی است که بر توانایی عضلات برای ترمیم خود تأثیر می‌گذارد. بسته به نوع دیستروفی عضلانی، تأثیر این بیماری بر زندگی روزمره می‌تواند متفاوت باشد. خبر خوب این است که فیزیوتراپی و کاردرمانی گزینه‌های عالی برای بهبود قدرت و کاهش علائم کودک هستند.