اختلال ویژه زبانی (SLI) چیست و چطور درمان می شود؟

اختلال ویژه زبانی (SLI)، اصطلاحی برای اختلال زبان رشدی است. این اختلال زمانی رخ می‌دهد که مهارت‌های زبانی به‌درستی رشد نمی‌کنند ولی این چالش‌ها به سایر مشکلات رشدی مانند اختلال طیف اوتیسم، آسیب مغزی تروماتیک، آپراکسی گفتار یا کم شنوایی مربوط نیستند. اختلال زبان خاص گاهی‌اوقات به‌عنوان دیسفاژی کودکی یا اختلال زبان رشد (DLD) نیز نامیده می‌شود و معمولاً ناشی از اختلال در پردازش زبان است. مطالعات نشان داده‌اند که SLI در 5 تا 10 درصد کودکان در سنین پیش‌دبستانی مشاهده می‌شود.

دریافت حمایت برای کودکی که در رشد مهارت‌های زبانی خود با مشکل مواجه است، بسیار ضروری می‌باشد. کودک مبتلا به این اختلال بدون کمک پیشرفت تحصیلی نخواهد داشت و در موقعیت‌های اجتماعی با مشکلات زیادی مواجه می‌شود. بنابراین برای کمک به فرزند خود درنگ نکنید.

اختلال زبان چگونه تعریف می‌شود؟

بیشتر اختلالات زبانی به دو دسته اختلال زبان بیانی (Expressive Language Disorder) و اختلال زبان دریافتی (Receptive Language Disorder) تقسیم می‌شوند.

• اختلال زبان بیانی به مشکلاتی اشاره دارد که مربوط به ابراز وجود ازطریق استفاده از زبان هستند. این بدان معناست که کودک مبتلا به این نوع اختلال ممکن است در کنار هم قرار دادن کلمات برای بیان افکار، ایده‌ها و احساسات خود، مشکل داشته باشد. همچنین این کودکان در ساختن جملات، استفاده مناسب از زبان در موقعیت‌های مختلف و به یاد آوردن کلمات مورد نیاز، دچار مشکل می‌شوند.
• اختلال زبان دریافتی به مشکلاتی اشاره دارد که مربوط به دریافت اطلاعات ازطریق زبان و درک دیگران هستند. کودکی که اختلال زبان دریافتی دارد ممکن است در درک جملات پیچیده و دنبال کردن دستورالعمل‌ها مشکل داشته باشد. او همچنین نسبت به آنچه دیگران به او می‌گویند بی‌علاقه یا بی‌توجه به نظر می‌رسد.

علائم اختلال ویژه زبانی چیست؟

کودک مبتلا به اختلال زبان خاص، سابقه‌ای از تأخیر در رشد زبان مانند دیر به حرف آمدن یا نرسیدن به سایر نقاط عطف رشد زبانی متناسب با سن خود را تجربه کرده است.

برخی از رایج‌ترین علائم SLI در کودکان خردسال عبارت‌اند از:

• تأخیر در توانایی ترکیب کلمات و ساختن جمله
• دشواری در یادگیری کلمات جدید و برقراری مکالمه
• مشکل در پیروی از دستورالعمل‌ها؛ زیرا نمی‌توانند دستورات را به‌طور کامل درک کنند.
• اشتباهات دستوری مکرر هنگام صحبت کردن

در حالی که برخی از کودکانی که دیر شروع به صحبت می‌کنند، درنهایت به همسالان خود می‌رسند، کودکانی که تحت تأثیر SLI هستند، چالش‌های مداومی در ارتباط با زبان دارند.

برخی از علائم SLI در کودکان بزرگ‌تر عبارت‌اند از:

• اجتناب از استفاده از جملات پیچیده
• تقلا برای یافتن کلمات مناسب هنگام صحبت کردن
• ناتوانی در درک ضرب‌المثل‌ها، کنایه‌ها و استعاره‌ها
• چالش‌هایی در خواندن و درک مطلب
• مشکل در سازماندهی افکار و بازگویی دقیق داستان
• اشتباهات مکرر گرامری و املایی

علت اختلال ویژه زبانی چیست؟

علت دقیق اختلال ویژه زبانی هنوز مشخص نیست. بااین‌حال مطالعات اخیر نشان داده‌اند که ژنتیک تأثیر بسیار مهمی در ایجاد این اختلال دارد. احتمال اینکه کودکان مبتلا به SLI خویشاوندانی نزدیک با مشکلات گفتار و زبان داشته باشند، بسیار زیاد است. تحقیقات نشان می‌دهند که بین 50 تا 70 درصد از افراد مبتلا به SLI در اعضای خانواده خود، عضوی مبتلا به اختلال زبان دارند.

توجه باشید یادگیری چند زبان به‌طور همزمان، باعث نمی‌شود کودک به SLI مبتلا شود. درواقع، SLI به‌طور مساوی بر کودکانی که چند زبانه هستند و کودکانی که تنها یک زبان صحبت می‌کنند، تأثیر می‌گذارد. علت زمینه‌ای هرچه که باشد، دریافت کمک برای کودک مبتلا به SLI بسیار مهم است.

تشخیص اختلال ویژه زبانی

اگر پزشک، معلم یا والدین به ابتلای کودک به SLI شک داشته باشند، باید کودک را نزد گفتاردرمانگر ببرید. آسیب‌شناس گفتار و زبان می‌تواند مهارت‌های زبانی کودک را ارزیابی کند. نوع ارزیابی به سن کودک و نگرانی‌هایی که منجر به ارزیابی شده‌اند بستگی دارد. به‌طور کلی، ارزیابی شامل موارد زیر است:

• مشاهده مستقیم کودک
• کمک گرفتن از مصاحبه‌ها و پرسشنامه‌های تکمیل‌شده توسط والدین یا معلمان
• ارزیابی توانایی یادگیری کودک
• آزمون‌های استانداردشده عملکرد زبانی

این ابزارها به آسیب‌شناسان گفتار و زبان اجازه می‌دهند تا مهارت‌های‌ زبانی کودک را با همسالانش مقایسه کنند. سپس مشکلات خاص شناسایی شده و اهداف درمانی احتمالی مشخص می‌شوند.

اختلال ویژه زبانی چگونه درمان می‌شود؟

بهترین شکل درمان برای SLI، همکاری نزدیک با آسیب‌شناس گفتار و زبان واجد شرایط و باتجربه است. درمان می‌تواند در مدرسه کودک، خانه، کلینیک‌های خصوصی یا بیمارستان ارائه شود.

تشخیص و درمان زودهنگام این اختلال به دستیابی به بهترین نتایج کمک می‌کند. افراد در هر سنی می‌توانند به گفتاردرمانی به‌خوبی پاسخ دهند. مسیر درمانی تعیین‌شده به سن کودک و زمینه‌های خاص مشکل او بستگی دارد. شروع زودهنگام درمان برای SLI در زندگی کودک می‌تواند به او کمک کند تا:

• عناصر دستور زبان را درک کند و توسعه دهد.
• واژگان بیشتری بیاموزد و درک بیشتری نسبت به کلمات داشته باشد.
• مهارت‌های ارتباط اجتماعی را بهبود بخشد.
• از دستورالعمل‌ها به‌درستی پیروی کند.
• افکار و اطلاعات دریافتی خود را سازماندهی کند.
• مهارت‌های صحبت کردن، نوشتن و خواندن را بیشتر توسعه دهد.

هدف از گفتاردرمانی برای SLI، تشویق رشد عمومی زبان و آموزش مهارت‌های زبانی خاص برای تقویت و بهبود توانایی‌های ارتباطی روزمره است. تحقیقات اخیر نشان داده‌اند که گفتاردرمانی نه‌تنها مهارت‌های ارتباطی کلی را بهبود می‌بخشد، بلکه منجر به موفقیت تحصیلی و اجتماعی و بهبود کیفیت زندگی کودک می‌شود.

آیا نارساخوانی، همان SLI است؟

نارساخوانی اغلب به‌عنوان اختلالی «مبتنی بر زبان» توصیف می‌شود؛ زیرا بر مهارت‌های آواشناختی تأثیر می‌گذارد. کودکان مبتلا به نارساخوانی معمولاً در آگاهی آوایی، آگاهی دستوری، بازیابی کلمات و تلفظ مشکل دارند.

اگرچه نارساخوانی و SLI علائم مشترکی دارند، ناتوانی‌های رشدی جداگانه‌ای محسوب می‌شوند.

کودکان مبتلا به نارساخوانی ممکن است مشکلاتی فراتر از تلفظ و آواشناسی در زبان گفتاری نشان دهند، اما این چالش‌ها باید به‌قدری شدید باشند که کودک علاوه بر نارساخوانی، به SLI نیز مبتلا باشد. به همین ترتیب، نارساخوانی زمانی تشخیص داده می‌شود که کودک در خواندن کلمات و املا با مشکلات شدید مواجه باشد.

تفاوت اختلال ویژه زبانی با سایر ناتوانی‌ها

اختلالات زبانی با طیف گسترده‌ای از ناتوانی‌ها، ازجمله کم‌شنوایی، تأخیرهای شناختی گسترده و اختلالات طیف اوتیسم مرتبط هستند.

کودکان مبتلا به SLI در زمینه‌های غیرزبانی، مانند تعامل اجتماعی غیرکلامی، بازی‌ها و مهارت‌های خودیاری (مثلاً غذا خوردن و لباس پوشیدن به‌صورت مستقل) در محدوده طبیعی قرار دارند.

کودکان مبتلا به اختلالات طیف اوتیسم دارای نقص‌های اصلی در تعامل اجتماعی و ارتباط هستند. این رفتارها شامل نقص در مهارت غیرکلامی و کلامی و همچنین برخی رفتارهای مشخصه مانند حرکات تکراری، عدم انجام بازی‌های وانمودی و پایبندی به روال‌هایی ثابت هستند که در کودکان مبتلا به SLI دیده نمی‌شوند.

اختلال ویژه زبانی و ناتوانی‌های یادگیری

اختلال ویژه زبانی،‌ کودکان را در معرض مشکلات تحصیلی بعدی، به‌ویژه ناتوانی‌های خواندن، قرار می‌دهد. مطالعات نشان داده‌اند که 40 تا 75 درصد از کودکان مبتلا به SLI در یادگیری خواندن با مشکل مواجه می‌شوند. این مسئله احتمالاً به این دلیل است که خواندن به طیف گسترده‌ای از مهارت‌های زبانی زیربنایی مانند دستور زبان و نحو، معناشناسی و مهارت‌های آواشناختی بستگی دارد.

علاوه‌براین، کودکانی که در هنگام ورود به مدرسه با مشکلات زبانی مداوم دست‌ و پنجه نرم می‌کنند، تنها کسانی نیستند که در معرض خطر قرار دارند؛ تحقیقات نشان می‌دهند کودکانی که در دوران پیش‌دبستانی سابقه SLI داشته‌اند ولی در توانایی‌های زبانی به همسالان خود «رسیده‌اند»، همچنان بیشتر از کودکانی که سابقه SLI ندارند، در معرض مشکلات خواندن هستند. بااین‌حال، کودکان زیر بیشترین مشکلات خواندن را در آینده تجربه می‌کنند:

• کودکانی که مشکلات زبانی آن‌ها در طول زمان ماندگار هستند.
• کودکانی که مشکلات آن‌ها اجزای متعدد زبان را تحت تأثیر قرار می‌دهند.
• کودکانی که مشکلات زبان آن‌ها حتی در جزئی از زبان شدید هستند.

آیا SLI اختلالی مادام‌العمر است؟

SLI اختلالی رشدی است، به این معنی که علائم آن ابتدا در کودکی ظاهر می‌شوند. این به آن معنا نیست که با رشد کودکان، مشکل از بین می‌رود. در عوض، مشکل در اوایل کودکی آشکار است و به احتمال زیاد با رشد ادامه خواهد یافت، اما تغییر می‌کند. به‌عنوان مثال، کودک خردسال مبتلا به SLI ممکن است در مکالمه از جملات غیردستوری استفاده کند. در حالی که بزرگسالان مبتلا به SLI ممکن است از استفاده از جملات پیچیده در مکالمات اجتناب کنند و برای نوشتن متنی واضح، مختصر، منسجم و و دقیق، تلاش زیادی به خرج دهند.

درمان زودهنگام در سال‌های پیش‌دبستانی می‌تواند مهارت‌های بسیاری از کودکان دارای تأخیر زبانی، ازجمله مبتلایان به SLI را بهبود بخشد. اگر کودک با تأخیرهای زبانی قابل توجهی وارد مهدکودک ‌شود، احتمالاً مشکلاتش ادامه خواهند یافت، اما آن‌ها و حتی کودکان بزرگ‌تر نیز می‌توانند از درمان بهره ببرند.

جمع‌بندی

اختلال ویژه زبانی که اکنون اغلب به‌عنوان اختلال زبان رشدی (DLD) شناخته می‌شود، اختلالی عصبی-رشدی است که با مشکلات قابل توجهی در کسب و استفاده از زبان مشخص می‌شود. در حالی که رشد کودک در سایر زمینه‌ها مانند شنوایی و هوش غیرکلامی طبیعی است. این اختلال که حدود 7 تا 10 درصد کودکان پیش‌دبستانی را تحت تأثیر قرار می‌دهد، ریشه ژنتیکی قوی دارد و می‌تواند بخش‌های بیانی (صحبت کردن و بیان)، دریافتی (درک مطلب) یا هر دو را تحت تأثیر قرار دهد. تشخیص و مداخله زودهنگام توسط آسیب‌شناسان گفتار و زبان برای بهبود مهارت‌های ارتباطی، موفقیت تحصیلی و کیفیت زندگی کودک حیاتی هستند. کارشناسان ما در کلینیک توانبخشی راه کمال با تشکیل جلسات گفتاردرمانی به بهبود مهارت‌های زبانی کودکان شما کمک می‌‌کنند. برای دریافت وقت مشاوره یا شرکت در جلسات گفتاردرمانی به سایت ما مراجعه کنید یا با شماره‌های کلینیک تماس بگیرید.

منابع

greaspeech.com

nidcd.nih.gov

readingrockets.org