ریسپریدون یک داروی ضدروانپریشی غیرمعمول است که برای برخی اختلالات روانپزشکی به کار میرود. بسیاری از والدین درباره استفاده از آن برای کودکانی که بیشفعالی، پرخاشگری یا بیقراری دارند سوال میپرسند. در این صفحه بهصورت شفاف توضیح میدهیم که ریسپریدون برای چه کودکانی ممکن است مفید باشد، آیا درمان اصلی ADHD هست یا نه، چه عوارضی دارد و چه نکاتی باید قبل از مصرف بدانید.
آیا ریسپریدون درمان اصلی ADHD است؟
خیر. ریسپریدون درمان اصلی اختلال بیشفعالی/کمتوجهی (ADHD) نیست. داروهای خط اول ADHD معمولاً محرکها ، مثل متیلفنیدات و برخی داروهای مشابه هستند.
ریسپریدون بیشتر زمانی مطرح میشود که کودک علاوه بر بیشفعالی، پرخاشگری شدید، تحریکپذیری، رفتارهای مخرب، اوتیسم، یا اختلال نافرمانی مقابلهای هم داشته باشد. در این حالت، دارو ممکن است بهصورت کمکی و فقط با نظر پزشک استفاده شود.
با انواع داروهای درمان بیش فعالی آشنا شوید.
ریسپریدون برای چه کودکانی ممکن است استفاده شود؟
ریسپریدون در کودکان و نوجوانان معمولاً برای کنترل موارد زیر بررسی میشود:
- پرخاشگری شدید.
- تحریکپذیری و عصبانیت مکرر.
- رفتارهای تکانشی و مخرب.
- علائم همراه با اوتیسم.
- ADHD همراه با اختلال نافرمانی مقابلهای یا رفتارهای شدید.
این دارو برای همه کودکان بیشفعال مناسب نیست و باید فقط پس از ارزیابی دقیق توسط روانپزشک کودک تجویز شود.
ریسپریدون چگونه عمل میکند؟
ریسپریدون با تأثیر بر برخی گیرندههای مغزی، به تنظیم دوپامین و سروتونین کمک میکند. نتیجه این اثر، کاهش بعضی رفتارهای شدید مثل پرخاشگری، بیقراری، تحریکپذیری و نوسانات رفتاری است.
تأثیر اصلی این دارو روی رفتار است، نه اینکه مثل داروهای خط اول ADHD، مستقیماً تمرکز یا توجه را بهتر کند.
فواید احتمالی ریسپریدون
در کودکانی که علائم رفتاری شدید دارند، ریسپریدون ممکن است به موارد زیر کمک کند:
- کاهش پرخاشگری. ریسپریدون میتواند به آرام کردن رفتارهای پرخاشگرانه کمک کرده و تعاملات را هموارتر کند.
- مدیریت تحریکپذیری. این دارو باعث کاهش تحریکپذیری و احساس راحتی بیشتر در کودکان بیش فعال میشود.
- کاهش آسیب به خود. برای برخی از کودکانی که درگیر اقدامات خودآزاری هستند، ریسپریدون میتواند این رفتارها را کاهش دهد.
- بهبود تمرکز. ریسپریدون میتواند به افزایش دامنه توجه و تمرکز و یادگیری کمک کند.
- کاهش اقدامات تکراری. این دارو میتواند رفتارهای تکراری کودکان را کاهش دهد و به آنها اجازه دهد با محیط اطراف خود بهشکلی انعطافپذیرتر درگیر شوند.
در بسیاری از موارد، این دارو همراه با رفتاردرمانی و آموزش والدین مؤثرتر است.
دوز ریسپریدون برای کودکان
دوز دقیق ریسپریدون به سن، وزن، علت مصرف و پاسخ کودک بستگی دارد. به همین دلیل:
- دوز باید فقط توسط پزشک تعیین شود.
- معمولاً درمان با دوز پایین شروع میشود.
- افزایش دوز باید تدریجی و تحت نظر پزشک باشد.
هرگز دارو را خودسرانه شروع، قطع یا زیاد نکنید.
قرص های استاندارد به صورت 0.25، 0.5 میلی گرم، 1 میلی گرم، 2 میلی گرم، 3 میلی گرم، 4 میلی گرم و 6 میلی گرمی ارائه می شوند.
قرص هایی که در دهان حل می شوند به صورت قرص های 1 میلی گرم، 2 میلی گرم، 3 میلی گرم و 4 میلی گرمی هستند.
چرا ریسپردال داروی بحث برانگیزی است؟
ریسپردال داروی بحث برانگیزی است زیرا عوارض جانبی آن شامل افزایش وزن قابل توجه و تغییرات متابولیک، عصبی و هورمونی می تواند مضر باشد. برخی از کارشناسان نگران این هستند که کودکان به جای درمان های دیگر - از جمله رفتاردرمانی - که می تواند بدون خطر این عوارض جانبی موثر باشد، با این دارو درمان می شوند.
ریسپردال در چند سال گذشته به دلیل هزاران پرونده قضایی از سوی خانواده هایی که می گویند از عوارض جانبی که ممکن است روی فرزندانشان تأثیر منفی بگذارد مطلع نبوده اند و با ایجاد عوارض دارویشان قطع نشده بود. بسیاری از پرونده ها مربوط به پسرانی است که در اثر یک عارضه جانبی نادر، به دلیل افزایش هورمونی به نام پرولاکتین، سینههایشان بزرگ شد.
عوارض قرص ریسپریدون برای کودکان بیش فعال
برخی عوارض جانبی ریسپریدون شامل موارد زیر هستند:
- واکنشهای آلرژیک، بثورات پوستی، خارش، کهیر، تورم صورت، لبها، زبان یا گلو
- قند خون بالا (هیپرگلیسمی)، افزایش تشنگی یا مقدار ادرار، ضعف یا خستگی غیرمعمول، تاری دید
- تب بالا، سفت شدن عضلات، افزایش تعریق، ضربان قلب سریع یا نامنظم، و گیجی که ممکن است نشانهای از سندرم نورولپتیک بدخیم باشد.
- سطح پرولاکتین بالا، رشد غیرمنتظره بافت پستان، ترشح از نوک پستان، تغییر در میل جنسی یا عملکرد، چرخه قاعدگی نامنظم
- عفونت، تب، لرز، سرفه یا گلودرد
- فشار خون پایین، سرگیجه، احساس ضعف یا سبکی سر، تاری دید
- درد یا مشکل در بلع
- نعوظ طولانی یا دردناک
- تشنج
- سکته مغزی، بیحسی یا ضعف ناگهانی صورت، بازو یا پا، مشکل در صحبت کردن، گیجی، مشکل در راه رفتن، از دست دادن تعادل یا هماهنگی، سرگیجه، سردرد شدید، تغییر در بینایی
- افکار خودکشی یا آسیب رساندن به خود، بدتر شدن خلقوخو، احساس افسردگی
- حرکات کنترل نشده و مکرر بدن، سفتی یا اسپاسم عضلانی، لرزش، از دست دادن تعادل یا هماهنگی، بیقراری
عوارض جانبی که معمولاً نیازی به مراقبت پزشکی ندارند شامل موارد زیر هستند:
- یبوست
- سرگیجه
- خواب آلودگی
- خشکی دهان
- آبریزش یا گرفتگی بینی
- ناراحتی معده
- افزایش وزن
طبق تحقیقات صورتگرفته، شایعترین عوارض جانبی ریسپریدون در کودکان بیش فعال شامل خوابآلودگی، بیاشتهایی، ترس، تهوع و استفراغ، افزایش وزن و افزایش سطح پرولاکتین (بزرگ شدن سینه) هستند.
پایش در طول درمان
اگر کودک ریسپریدون مصرف میکند، پایش منظم اهمیت زیادی دارد:
- وزن و شاخص توده بدنی.
- اشتها و تغییرات تغذیه.
- قند خون.
- چربی خون.
- علائم افزایش پرولاکتین.
- وضعیت حرکتی و عضلانی.
- خواب و سطح انرژی.
پزشک ممکن است بسته به شرایط کودک، آزمایشهای دورهای هم درخواست کند.
چه زمانی باید با احتیاط مصرف شود؟
ریسپریدون در برخی شرایط باید با احتیاط بیشتری مصرف شود یا اصلاً استفاده نشود، از جمله:
- سابقه مشکلات حرکتی.
- اختلالات متابولیک.
- چاقی یا افزایش وزن شدید.
- سابقه تشنج.
- مشکلات قلبی.
- مصرف همزمان برخی داروهای دیگر.
حتماً قبل از شروع دارو، پزشک باید سابقه کامل کودک را بداند.
قطع ناگهانی دارو خوب نیست
ریسپریدون نباید ناگهانی قطع شود. قطع ناگهانی میتواند باعث بازگشت علائم یا بروز مشکلات جدید شود. اگر قرار باشد دارو تغییر کند یا کم شود، این کار باید تدریجی و زیر نظر پزشک انجام شود.
تفاوت ریسپریدون با آریپیپرازول
ریسپریدون و آریپیپرازول هر دو از داروهای رایج در برخی مشکلات رفتاری کودکان هستند، اما تفاوت دارند:
- ریسپریدون بیشتر با افزایش وزن و بالا رفتن پرولاکتین شناخته میشود.
- آریپیپرازول در بعضی کودکان از نظر عوارض متابولیک بهتر تحمل میشود، اما ممکن است بیقراری یا عوارض حرکتی ایجاد کند.
- انتخاب بین این دو فقط باید بر اساس شرایط کودک و نظر پزشک باشد.
تبلیغ ریسپریدون برای استفاده بدون مجوز از این دارو برای درمان بیش فعالی
هنگامی که در سال 1993 ریسپریدون تأییدیه FDA را برای اسکیزوفرنی و اختلالات دوقطبی دریافت کرد، محققان شرکت Johnson & Johnson خیلی سریع فرصت استفاده بدون مجوز از این دارو را برای کنترل آسیب به خود، پرخاشگری و کجخلقی در کودکان اوتیستیک مهیا دیدند. ریسپریدون در کاهش این رفتارها مؤثر بود، اما بهدلیل نگرانیهای ایمنی استفاده از داروی ضدروانپریشی در کودکان، تأییدیه FDA را دریافت نکرد.
علیرغم هشدار FDA مبنی بر عدم عرضه ریسپریدون برای استفاده در کودکان، شرکت جانسون اند جانسون با فروش بدون مجوز تا سال 2007، سهم بازار ریسپریدون را به 50 درصد رساند. در سال 2008 تا 2013، جانسون و جانسون چندین میلیارد دلار بهدلیل کلاهبرداری و کم اهمیت جلوه دادن خطرات مرتبط با دارو، از جمله ارتباط بین ریسپریدون و رشد سینه پسران، جریمه شد.
چه داروهایی با ریسپریدون تداخل دارند؟
ریسپریدون را با هیچ یک از داروهای زیر مصرف نکنید:
- سیزاپراید
- دکسترومتورفان؛ کینیدین
- دروندارون
- متوکلوپرامید
- پیموزاید
- کینیدین
- تیوریدازین
این دارو همچنین ممکن است با موارد زیر تداخل داشته باشد:
- الکل
- آنتی هیستامین برای آلرژی، سرفه و سرماخوردگی
- داروهای خاص برای اضطراب یا خواب
- برخی از داروهای افسردگی مانند آمی تریپتیلین، فلوکستین، پاروکستین، سرترالین
- داروهای بیهوشی عمومی مانند هالوتان، ایزوفلوران، متوکسی فلوران، پروپوفول
- لوودوپا یا سایر داروها برای بیماری پارکینسون
- داروهای فشار خون
- داروهای تشنج
- داروهایی شلکننده عضلات برای جراحی
- متیل فنیدات
- داروهای مخدر برای درد
- سایر داروهایی که فاصله QT (بخشی از چرخه الکتریکی قلب) را طولانی میکنند (باعث ریتم غیرطبیعی قلب میشوند)
- فنوتیازینها مانند کلرپرومازین، پروکلروپرازین
- ریفامپین
داروهای جایگزین ریسپریدون
محققان پیشنهاد میدهند برای درمان کودکان بیشفعال ابتدا از داروهایی هدفمندتر با عوارض جانبی کمتر استفاده کنید. بهعنوان مثال، در کودکان مبتلا به اختلال بیش فعالی، محرکها (ریتالین یا آدرال) یا داروهای غیرمحرک مانند کلونیدین (کاتاپرس، کاپوای، نکسیکلون) یا گوانفاسین میتوانند پرخاشگری تکانشی را کاهش دهند.
اگر داروهای ذکرشده مؤثر واقع نشوند، مصرف آریپیپرازول برای کاهش تحریکپذیری و پرخاشگری کودک بیش فعال توصیه میشود؛ زیرا عوارض جانبی کمتری نسبت به ریسپریدون دارد.
تحقیقات نشان میدهند درمان کودکان بیشفعال علاوه بر دارودرمانی به رفتاردرمانی نیز نیاز دارد. متخصصان تأکید میکنند دارو نباید جایگزین رفتاردرمانی شود. برای اطلاع از شایر روش های درمانی شما را به خواندن مقاله درمان بیش فعالی دعوت میکنیم.
جمع بندی
اگر کودک شما علاوه بر بیشفعالی، پرخاشگری، تحریکپذیری یا بیقراری شدید دارد، میتوانید از خدمات رفتاردرمانی و روانشناسی کودک کلینیک راه کمال استفاده کنید. اگر مشکل اصلی او در تمرکز، تنظیم رفتار یا مهارتهای رشدی است، ارزیابی کاردرمانی و گفتاردرمانی هم میتواند مفید باشد. در مواردی که نشانههای اوتیسم یا مشکلات رفتاری پیچیده دیده میشود، مشاوره تخصصی و غربالگری اولیه به تصمیمگیری درست کمک میکند. استفاده از داروی رسپریدون باید تحت نظر پزشک و با دقت انجام شود تا عوارض جانبی آن به حداقل برسد. اگر شما یا فرزندتان در حال استفاده از این دارو هستید و با مشکلاتی مواجه شدهاید، گروه توانبخشی راه کمال آماده است تا با مشاوره و درمانهای تخصصی به شما کمک کند. برای دریافت مشاوره و اطلاعات بیشتر، با ما تماس بگیرید .
منابع
سوالات متداول
ریسپریدون درمان اصلی بیشفعالی نیست، اما در برخی کودکان که پرخاشگری یا تحریکپذیری شدید دارند ممکن است بهصورت کمکی استفاده شود.
مطالب مشابه
مرکز اوتیسم گروه توانبخشی راه کمال در جنوب تهران با تیمی از کاردرمانگران حرفهای و استفاده از روشهای نوین درمانی، خدمات تخصصی کاردرمانی را برای کودکان مبتلا به اوتیسم ارائه میدهد.
توانبخشی از راه دور یا تله ریهب با ارائه خدمات توانبخشی طریق پلتفرمهای تکنولوژیک از محیط راحت خانه شما قابل انجام است. این خدمات شامل فیزیوتراپی، کاردرمانی، گفتاردرمانی و موارد دیگر است.
کاردرمانی نقشی حیاتی در تقویت هماهنگی و تعادل کودکان ایفا میکند و بر توسعه مهارتهای حرکتی ظریف، هماهنگی دوجانبه و تواناییهای فیزیکی کلی تأکید دارد.
بیماری نیمن-پیک و سندرم سانفیلیپو گاهیاوقات بهعنوان «آلزایمر دوران کودکی» شناخته میشوند؛ زیرا بسیاری از علائم آنها مشابه علائم بیماری آلزایمر هستند
اگر فرزند شما به اماس مبتلا باشد، سیستم ایمنی بدن او به اشتباه به سلولهای میلین حمله میکند. این سلولها، پوششهای محافظی هستند که اعصاب مغز و نخاع را احاطه کردهاند. آسیب غلاف میلین، سیگنالهای عصبی از مغز کودک شما به بقیه بدن را مختل میکند. این آسیب میتواند منجر به علائمی مانند ضعف عضلانی، خستگی، مشکلات حافظه، مشکلات تعادل و هماهنگی و نیز تغییرات بینایی شود.
زوال عقل اغلب افراد مسن را تحت تأثیر قرار میدهد، اما در موارد نادر، کودکان ممکن است با اختلالات پسرونده مغزی متولد شوند. درنتیجه علائم زوال عقل مانند از دست دادن حافظه، تکلم یا توانایی حرکت مشاهده میشوند.
وقتی صحبت از بیماری پارکینسون میشود بیشتر افراد، بزرگسالان یا افراد مسن را به یاد میآورند و تصور میکنند این بیماری فقط در سنین بالا مشاهده میشود. اما در موارد بسیار نادر، علائم پارکینسون در کودکان شش ساله نیز ظاهر میشوند.
پس از درمان تومور مغزی، کودک ممکن است در انجام کارهای روزانه مانند دوش گرفتن، لباس پوشیدن و غذا خوردن مشکل داشته باشد. کاردرمانیبه بازیابی این مهارتها و استقلال کمک می کند.
دیستروفی عضلانی (MD) اختلالی ژنتیکی است که بر توانایی عضلات برای ترمیم خود تأثیر میگذارد. بسته به نوع دیستروفی عضلانی، تأثیر این بیماری بر زندگی روزمره میتواند متفاوت باشد. خبر خوب این است که فیزیوتراپی و کاردرمانی گزینههای عالی برای بهبود قدرت و کاهش علائم کودک هستند.
بیش حسی دهانی بر تمایل کودک به پذیرش غذاهای مختلف تأثیر میگذارد. کودکانی که این حساسیت را تجربه میکنند ممکن است بافتهای خاصی مانند غذاهای تُرد، لهشده یا لزج را رد کنند که درنهایت بر دریافت تغذیهای آنها تأثیر میگذارد.