لکنت زبان چیست و چطور درمان می شود؟

لکنت زبان چیست؟

لکنت زبان حالتی است که در آن عضلات مورد استفاده برای صحبت کردن، به‌طور غیرقابل کنترلی منقبض می‌شوند یا حرکت می‌کنند. این موضوع، جریان صحبت را مختل می‌کند و باعث مکث، صداهای ناخواسته و گیر کردن روی کلمات می‌شود. این وضعیت معمولاً کودکان را تحت تأثیر قرار می‌دهد، اما می‌تواند در هر سنی رخ دهد. این بیماری قابل درمان است و اکثر افراد درنهایت بهبود می‌یابند.

انواع لکنت زبان

انواع مختلف لکنت عبارت‌اند از:

• لکنت رشدی (اختلال روان بودن با شروع در کودکی): این اختلال، رشدی‌عصبی است؛ به این معنی که به‌دلیل رشد متفاوت مغز از حالت مورد انتظار اتفاق میفتد. این نوع لکنت در دوران کودکی شروع می‌شود.
• لکنت مزمن: این نوع لکنت، رشدی است و تا بزرگسالی ادامه می‌یابد.
• لکنت اکتسابی: این نوع لکنت به‌دلیل بیماری یا آسیب‌دیدگی‌ای که بر مغز تأثیر می‌گذارد، ایجاد می‌شود.

لکنت زبان نوع خاصی از اختلال روانی گفتار است. این موارد در دسته کلی اختلالات گفتاری قرار می‌گیرند.

چه کسانی تحت تأثیر لکنت زبان قرار می‌گیرند؟

لکنت زبان می‌تواند برای هر کسی اتفاق بیفتد، اما احتمال ابتلای مردان چهار برابر بیشتر از زنان است. سن می‌تواند بر نوع لکنت تأثیر بگذارد:

• لکنت رشدی اختلالی است که همیشه در دوران کودکی اتفاق میفتد. این اختلال می‌تواند از 2سالگی تا 7سالگی شروع شود. میانگین سنی شروع آن حدود 3سالگی است و 95٪ کودکان قبل از 4سالگی دچار آن می‌شوند.
• لکنت مزمن، اختلال بزرگسالی است که در دوران کودکی شروع می‌شود.
• لکنت اکتسابی می‌تواند در هر سنی مشاهده شود. آسیب‌ها یا شرایطی که به نواحی مغز آسیب می‌رسانند، احتمال وقوع آن را افزایش می‌دهند.

این اختلال چقدر شایع است؟

لکنت زبان در دوران کودکی بین 1٪ تا 2.4٪ از کودکان را تحت تأثیر قرار می‌دهد. لکنت پایدار حدود 0.3٪ تا 1٪ از بزرگسالان را تحت تأثیر قرار می‌دهد. تحقیقات محدودی درمورد میزان شیوع لکنت اکتسابی وجود دارند.

علائم لکنت زبان چیست؟

صحبت کردن به هماهنگی بین عضلات صورت، دهان، گلو، قفسه سینه و شکم نیاز دارد. لکنت زبان باعث حرکات یا اسپاسم‌های غیرقابل کنترل در عضلات مورد استفاده برای صحبت کردن می‌شود.

هفت علامت اصلی، معیارهای رسمی لکنت زبان را تشکیل می‌دهند و برای اینکه پزشک آن را تشخیص دهد، بیمار باید حداقل یکی از آن‌ها را داشته باشد:

• تکرار صداها یا هجاها: این نشانه معمولاً در اولین هجای یک کلمه اتفاق میفتد. بیمار صدا یا هجا را تکرار می‌کند تا بتواند کل کلمه را بگوید و سپس به صحبت کردن ادامه می‌دهد.
• کشیدن و طولانی کردن هجاها یا صداهای خاص: این حالت زمانی است که بیمار روی یک صدا یا هجایی خاص گیر می‌کند و آن صدا را بیشتر از حد معمول می‌کشد.
• مکث وسط کلمه: درصورت مکث، بیمار برای مدت قابل توجهی در نقطه‌ای از یک کلمه که نیازی به مکث ندارد، توقف می‌کند.
• قطع صحبت: این مکث به‌صورت مکرر در طول صحبت کردن به شکل بی‌صدا یا با صداهایی مانند «اوم» یا «آه» اتفاق میفتد. در این حالت بیمار احساس می‌کند چیزی مانع از ادامه حرف زدن او می‌شود.
• تغییر کلمه: در صورتی که بیمار روی یک کلمه یا عبارت لکنت داشته باشد، برای دور زدن آن از کلمه یا عبارت دیگری استفاده می‌کند.
• تأکید بیش‌ازحد: این بدان معنی است که بیمار تنش یا استرس بیش‌ازحدی را روی بخشی یا کل یک کلمه قرار می‌دهد.
• تکرار کلمات تک‌هجایی: این حالت، تکرار یک کلمه است که از یک صدای واحد تشکیل شده است، مانند «من» یا «در».

سایر ویژگی‌های لکنت زبان

افرادی که این بیماری را دارند ممکن است کارهای زیر را نیز انجام دهند یا تجربه کنند:

• گسترش اسپاسم: حرکات عضلانی که باعث لکنت می‌شوند می‌توانند «گسترش» یابند. این حالت باعث می‌شود اسپاسم‌ها به قسمت‌هایی از صورت، گردن، شانه‌ها و بازوهای شما «سرایت» پیدا کنند.
• حرکات یا اقداماتی که با لکنت ایجاد شده و با آن بدتر می‌شوند: افرادی که لکنت دارند اغلب عادات حرکتی‌ای را ایجاد می‌کنند که هنگام لکنت ظاهر می‌شوند. نمونه‌هایی از این عادات شامل پلک زدن غیرمعمول، نگاه کردن به فاصله‌ای دور، چهره درهم کشیدن و مشت کردن دست‌ها هستند.
• احساسات بیمار می‌توانند بر علائم تأثیر بگذارند: علائم بیمار اغلب زمانی که خسته، هیجان‌زده، مضطرب یا تحت فشار است، بدتر می‌شوند. همچنین زمانی اتفاق میفتند که بیمار درمورد موضوعات جدید یا پیچیده صحبت می‌کند. علائم در هنگام استراحت یا آرامش بهتر می‌شوند.
• سایر فعالیت‌های صوتی باعث آن نمی‌شوند: لکنت معمولاً در طول فعالیت‌های خاصی مانند صحبت کردن با اشیا یا حیوانات خانگی، بلندخوانی و آواز خواندن اتفاق نمیفتد.
• لکنت می‌تواند به سایر بیماری‌های روانی کمک کند: لکنت زبان می‌تواند باعث احساس ناامیدی، خجالت یا شرم شود. افرادی که لکنت دارند بیشتر در معرض ابتلا به بیماری‌های روانی مانند اضطراب یا افسردگی هستند.

تفاوت بین لکنت و تته‌پته کردن چیست؟

از دیرباز ، لکنت و تته‌پته کردن دو اختلال مرتبط اما غیریکسان در نحوه صحبت کردن را توصیف می‌کردند.

• لکنت: تکرار مکرر صدایی مشابه در حین تلاش برای صحبت کردن است.
• تته‌پته کردن: مکث‌ها یا وقفه‌های مکرر در حین تلاش برای صحبت کردن است.

بیشتر افرادی که لکنت دارند، هر دوی این‌هارا انجام می‌دهند. ازآنجایی‌که این دو اختلال معمولاً با هم اتفاق میفتند، استفاده از این اصطلاحات به‌جای یکدیگر امری رایج است.

علت لکنت زبان

کارشناسان هنوز به‌طور کامل نمی‌دانند چرا لکنت زبان اتفاق میفتد. بااین‌حال، آن‌ها گمان می‌کنند که چندین عامل می‌توانند در آن نقش داشته باشند.

• سابقه خانوادگی: اگر یکی از بستگان درجه یک کودک (پدر، مادر یا خواهر و برادر) لکنت زبان داشته باشد، احتمال ابتلای او به آن سه برابر بیشتر است.
• ژنتیک: جهش‌های DNA ممکن است در بروز لکنت زبان نقش داشته باشند. همچنین به نظر می‌رسد که ژنتیک بر بهبود یا از بین رفتن این بیماری در طول زمان تأثیر می‌گذارد.
• تفاوت در ساختار مغز: در افرادی که لکنت زبان دارند، تفاوت‌هایی در نواحی خاصی از مغز مشاهده می‌شوند. این نواحی معمولاً مناطقی هستند که عضلات صحبت کردن یا هماهنگی عضلات را کنترل می‌کنند.

عوامل خطر لکنت زبان

برخی از عوامل خطر برای لکنت عبارت‌اند از:

• جنسیت: احتمال بهبود لکنت در دختران بیشتر از پسران است. مردان چهار برابر بیشتر از زنان لکنت دارند.
• سن شروع لکنت: کودکانی که قبل از 3 و نیم سالگی شروع به لکنت می‌کنند، احتمال بیشتری دارد که از آن بهبود یابند.
• سایر اعضای خانواده که لکنت دارند: اگر یک عضو مسن‌تر در خانواده لکنت داشته باشد، احتمال لکنت طولانی‌مدت در کودک بیشتر است.
• مشکلات در کنترل حرکت گفتار: این مشکلات می‌توانند ناشی از آسیب به مغز باشند. همچنین می‌توانند ناشی از آسیب به اعصابی باشند که در کنترل عضلات مورد استفاده برای گفتار یا در برنامه‌ریزی این عضلات دخیل هستند. این نوع آسیب می‌تواند منجر به مشکلاتی از گفتار نامفهوم تا ناتوانی در صحبت کردن شود.
• استرس: اگرچه استرس باعث لکنت نمی‌شود، می‌تواند آن را بدتر کند. این اتفاق ممکن است زمانی مشاهده شود که کودک شما احساس خجالت، عجله یا فشار می‌کند.

عوارض لکنت زبان

لکنت زبان می‌تواند منجر به موارد زیر شود:

• مشکل در برقراری ارتباط با دیگران
• صحبت نکردن یا دوری از موقعیت‌هایی که نیاز به صحبت کردن دارند
• شرکت نکردن در فعالیت‌های اجتماعی، مدرسه و فرصت‌های موفقیت
• قربانی قلدری یا تمسخر شدن
• عزت نفس پایین

لکنت زبان چگونه تشخیص داده می‌شود؟

پزشکی که لکنت زبان را تشخیص می‌دهد، با گوش دادن به هر یک از علائم این بیماری شروع می‌کند. او همچنین درمورد سابقه سلامتی فرزندتان، زمان شروع علائم و وقوع آن‌ها سؤال خواهد کرد.

اکثر افراد مبتلا به لکنت مزمن، در کودکی تشخیص لکنت رشدی را دریافت کرده‌اند. بااین‌حال، این امکان وجود دارد که بزرگسالان مبتلا به لکنت مزمن در دوران کودکی تشخیص رسمی نداشته باشند.

آزمایش‌های پزشکی معمولاً برای تشخیص لکنت رشدی یا مزمن ضروری نیستند.

لکنت اکتسابی

اگر لکنت به‌طور غیرمنتظره‌ای در بزرگسالی شروع شود، نیاز به انجام آزمایش‌های تشخیصی است. لکنت این‌چنینی می‌تواند نشانه‌ای از آفازی باشد.

بیماری‌هایی که می‌توانند باعث آفازی شوند شامل آسیب مغزی تروماتیک (TBI)، سکته مغزی و تومورهای مغزی (ازجمله سرطان) هستند.

این آزمایش‌ها ممکن است شامل تصویربرداری، آزمایش‌های تشخیصی یا تست‌های آزمایشگاهی باشند که شامل موارد زیر هستند:

• اسکن توموگرافی کامپیوتری (CT)
• اسکن تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (MRI)
• اسکن توموگرافی انتشار پوزیترون (PET)

آیا لکنت زبان قابل پیشگیری است؟

تنها نوع لکنت که قابل پیشگیری است، لکنت اکتسابی است. بهترین راه برای پیشگیری از آن، جلوگیری یا کاهش خطر ابتلا به بیماری‌هایی مانند سکته مغزی یا TBI است.

درمان لکنت زبان

روش‌های مختلفی برای درمان لکنت زبان وجود دارند. ازآنجایی‌که مشکلات و نیازها متفاوت هستند، یک روش - یا ترکیبی از روش‌ها - که برای بیماری خاصی مفید است ممکن است برای دیگری مؤثر نباشد.

درمان ممکن است تمام لکنت را از بین نبرد، اما می‌تواند مهارت‌هایی را به فرزندتان آموزش دهد که کمک می‌کنند:

• روانی گفتار بهبود یابد.
• ارتباط مؤثر توسعه یابد.
• در فعالیت‌های مدرسه به‌طور کامل شرکت کند.

چند نمونه از روش‌های درمانی شامل موارد زیر هستند:

• گفتاردرمانی: گفتاردرمانی می‌تواند به کودک آموزش دهد که سرعت صحبت خود را کاهش دهد و یاد بگیرد که چه زمانی لکنت می‌کند. ممکن است کودک در شروع گفتاردرمانی بسیار آهسته و بادقت صحبت کند. با گذشت زمان، می‌تواند به الگوی گفتاری طبیعی‌تر دست یابد.
• دستگاه‌های الکترونیکی: بسیاری از دستگاه‌های الکترونیکی برای بهبود روانی گفتار در دسترس هستند. بیمار با کمک دستگاه، بازخورد تأخیری گفتار خود را می‌شنود که او را ملزم به کاهش سرعت گفتار می‌کند. دستگاه دیگری نیز گفتار را به شکلی تحریف‌شده تکرار می‌کند تا بیمار سرعت حرف زدن خود را کاهش دهد. دستگاه دیگری گفتار را کپی می‌کند؛ به‌طوری که به نظر می‌رسد بیمار در حال صحبت کردن با شخص دیگری است. برخی از دستگاه‌های الکترونیکی به اندازه کافی کوچک هستند که در طول فعالیت‌های روزانه استفاده شوند. برای راهنمایی در انتخاب دستگاه از آسیب‌شناس گفتار و زبان بپرسید.
• درمان رفتاری شناختی: این نوع درمان سلامت روان به کودک کمک می‌کند تا راه‌های فکری را که ممکن است لکنت را بدتر کنند، شناسایی کند و تغییر دهد. همچنین می‌تواند به او در خلاص شدن یا بهبود مشکلات مربوط به استرس، اضطراب یا عزت نفس مرتبط با لکنت کمک کند.
• تعامل والد-فرزند: تمرین تکنیک‌ها در خانه با فرزندتان بخشی کلیدی برای کمک به فرزند شما در مقابله با لکنت است. برای تصمیم‌گیری درمورد بهترین روش برای فرزندتان، از راهنمایی‌های آسیب‌شناس گفتار و زبان پیروی کنید.

دارودرمانی

اگرچه برخی داروها برای لکنت امتحان شده‌اند و مطالعات ادامه دارند، اما هنوز ثابت نشده است که هیچ دارویی به این بیماری کمک کند.

لکنت زبان چقدر طول می‌کشد؟

تا 90٪ از کودکان مبتلا به لکنت رشدی تا زمانی که به 18سالگی می‌رسند، بهبود می‌یابند. برای کسانی که به‌طور کامل بهبود می‌یابند، لکنت باز نمی‌گردد؛ مگر اینکه لکنت اکتسابی باشد.

لکنت مزمن به‌ندرت مشاهده می‌شود، اما اتفاق میفتد. وقتی هم اتفاق میفتد، معمولاً اختلالی مادام‌العمر است. بااین‌حال، هنوز هم قابل درمان است و بسیاری از بزرگسالان می‌توانند یاد بگیرند که آن را جبران و مدیریت کنند.

لکنت اکتسابی می‌تواند دائمی یا موقت باشد. این اختلال معمولاً به چیزی که باعث آن شده بستگی دارد. وقتی لکنت به‌دلیل آسیب مغزی شدید یا دائمی اتفاق میفتد، به احتمال زیاد دائمی خواهد بود.

اگر فرزندم لکنت زبان داشته باشد، برای کمک به او چه کاری می‌توانم انجام دهم؟

اگر فرزندتان لکنت دارد، می‌توانید کارهای زیادی برای کمک به او انجام دهید:

• الگوی خوبی برای کودک باشید: با صحبت کردن خود با سرعت آهسته‌تر و آرام‌تر، به فرزندتان نشان دهید که چگونه صحبت کند.
• او را به خاطر لکنت مجازات نکنید: این کار می‌تواند تأثیر معکوس داشته باشد و اضطراب و سایر اثرات روانی لکنت را بسیار بدتر کند.
• به او گوش دهید: مطمئن شوید که فرزندتان می‌داند به او توجه دارید. برای صحبت کردن عجله نکنید. صحبت کردن با او در سطح چشم و با تماس چشمی نیز می‌تواند مؤثر باشد.
• حرف او را قطع نکنید یا روی اشتباهاتش تمرکز نکنید: روی آنچه فرزندتان می‌گوید تمرکز کنید، نه اینکه چگونه آن را می‌گوید. از تمام کردن جملات او یا دادن نصیحت در حین صحبت کردن خودداری کنید.
• عزت نفس او را افزایش دهید: آنچه را که فرزندتان به‌خوبی انجام می‌دهد (غیر از نحوه صحبت کردنش) ستایش کنید. وقتی در فعالیت‌های غیرگفتاری خوب عمل می‌کند، احساستان را به‌صورت وضوح به او بگویید.
• با او وقت بگذرانید: وقت گذراندن با فرزندتان - بدون حواس‌پرتی مانند تلویزیون یا وسایل الکترونیکی - می‌تواند به اعتمادبه‌نفس و سلامت روان او کمک کند.
• به او احساسی ندهید که مجبور شود لکنتش را پنهان کند: اگر فرزندتان لکنت دارد، به او بگویید که صحبت کردن درمورد آن اشکالی ندارد. بحث درمورد احساس ناامیدی یا خجالت ممکن است احساسات منفی او را درمورد این بیماری کاهش دهد.
• مطمئن شوید که می‌داند از او حمایت می‌کنید: حتماً به فرزندتان بگویید که فارغ از هر چیزی از او حمایت می‌کنید. او باید بشنود که لکنت بر ارزش او به‌عنوان یک فرد تأثیری نمی‌گذارد.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنم؟

اگر فرزندتان لکنت دارد، باید طبق توصیه به پزشک و متخصص گفتاردرمانی مراجعه کنید. در اکثر کودکان لکنت بهبود می‌یابد و درنهایت نیازی به مراجعه به پزشک برای این بیماری نخواهند داشت.

چه زمانی باید به اورژانس بروم؟

تنها نوع لکنت که نیاز به مراقبت‌های پزشکی اورژانسی دارد، لکنت اکتسابی است که به‌طور ناگهانی و به‌ویژه با هرگونه علائم دیگر سکته مغزی مشاهده می‌شود.

هنگامی که لکنت اکتسابی به‌تدریج ایجاد می‌شود، بهتر است به محض مشاهده علائم به پزشک مراجعه کنید. علائمی که ظاهر شده و به‌تدریج بدتر می‌شوند، می‌توانند نشانه‌هایی از سایر بیماری‌های مغزی باشند.

جمع‌بندی

لکنت زبان می‌تواند امری ناامیدکننده یا خجالت‌آور برای فرزندتان باشد. بااین‌حال باید بدانید لکنت، اختلالی پزشکی است و دلیلی برای شرمندگی نیست.

بسیاری از افراد از این بیماری بهبود می‌یابند و بسیار موفق می‌شوند. افراد مشهور یا موفقی زیادی ازجمله رهبران جهان، ستاره‌های سینما، ورزشکاران حرفه‌ای و موارد دیگر وجود دارند که مبتلا به لکنت زبان بوده‌اند. گفتاردرمانی و سایر گزینه‌های درمانی می‌توانند به فرزندتان کمک کنند تا ریتم را در کلمات خود پیدا کند و با اعتمادبه‌نفس، خود را به دیگران بفهماند.

منابع

my.clevelandclinic.org

mayoclinic.org

mayoclinic.org

webmd.com