اوتیسم، اختلالی رشدی است که در بسیاری از کودکان دیده میشود. آموختن الفبا و نحوه خواندن کلمات مختلف، اولین و مهمترین مسئلهای است که همه کودکان باید آن را پشت سر بگذارند. کودکان مبتلا به اوتیسم، بهراحتی نمیتوانند الفبا را یاد بگیرند و آموزش الفبا به آنها، والدین یا مربیان را با چالشهای متعددی روبرو میکند. در این مطلب به بررسی روشهای آموزش الفبا به کودکان مبتلا به اوتیسم میپردازیم. با ما همراه باشید.
مطالعه بیشتر:استراتژیهای آموزش به کودکان اتیسم
کودکان چه زمانی حروف الفبا را یاد میگیرند؟
سوادآموزی مهارتی است که پایههای آن بسیار زودتر از ورود به مدرسه، یعنی در بازه سنی 2 تا 4سالگی بنا نهاده میشود. اگرچه اکثر کودکان تا سن 5سالگی بر شناسایی حروف مسلط میشوند، اما باید بهخاطر داشت که زمانبندی رشد در هر کودک منحصربهفرد است؛ بهویژه در کودکان با نیازهای ویژه که مسیر یادگیری متفاوتی را طی میکنند.
یادگیری الفبا فرایندی گامبهگام است که معمولاً از مهارتهای شنیداری به سمت مهارتهای بصری و بیانی پیش میرود:
- آوازخوانی و ریتم: بیان حروف بهصورت آهنگین که اولین قدم برای آشنایی با نام حروف است.
- تطبیق بصری: توانایی تشخیص و جفت کردن حروف همسان (بدون لزوماً دانستن نام آنها).
- شناسایی ادراکی: توانایی اشاره به حرف صحیح زمانی که نام آن توسط بزرگسال برده میشود.
- شناسایی بیانی: توانایی نام بردنِ حرف بهصورت مستقل و با نگاه کردن به شکل آن.
چالشهای آموزش الفبا به کودکان اتیسم
یادگیری حروف برای کودکان مبتلا به اوتیسم بهدلایل زیر میتواند چالشبرانگیز باشد:
- تفاوت در پردازش بصری: تشخیص تفاوت میان حروفی که شباهت ظاهری زیادی دارند (مانند «ح» و «خ» یا «ر» و «ز») برای این کودکان دشوارتر است.
- تمرکز بر جزئیات به جای تصویر کلی: کودکان مبتلا به اتیسم تمایل دارند به جای دیدن شکل کلی یک حرف، روی لبهها، منحنیها یا نقطههای آن تمرکز کنند. این رویکردِ «جزءنگر» به جای «کلنگر»، فرایند شناسایی سریع حرف را زمانبر میکند.
البته این چالشها به معنای ناتوانی در یادگیری نیستند. کودکان با نیازهای ویژه پتانسیل بالایی برای یادگیری دارند؛ تنها کافی است با صبر، تکرار و استفاده از روشهای آموزشی بصری و ملموس، به آنها فرصت دهید تا تواناییهای خود را شکوفا کنند.
روشهای آموزش الفبا به کودکان مبتلا به اوتیسم
آموزش الفبا به کودکان مبتلا به اوتیسم به تواناییها و سبکهای خاصی نیاز دارد و در برخی موارد باعث کلافگی معلم میشود. بهطور کلی، برای آموزش الفبا به کودکان مبتلا به اوتیسم، باید از یک سری دستورالعمل ساده شروع کنید. این دستورالعملها بهگونهای طراحی شدهاند که میتوانند بهصورت مستقیم روند یادگیری را تحت تأثیر قرار دهند. در ادامه به بررسی روشهایی که به آموزش الفبا به کودکان مبتلا به اوتیسم کمک میکنند، میپردازیم:
1. از دستورالعملهای ساده استفاده کنید.
کودکان مبتلا به اوتیسم نمیتوانند به سؤالات پیچیده، پاسخهای هوشمندانه بدهند. بنابراین در طول آموزش الفبا از دستورالعملهای ساده و زبانی قابلدرک استفاده کنید. بهعنوان مثال برای آموزش حروف بزرگ و کوچک، آنها را روی میز قرار دهید و از کودک مبتلا به اوتیسم بخواهید حروف یکسان را کنار هم قرار دهد.
2. اوتیسم را بشناسید.
آموزش کودکان مبتلا به اوتیسم نیاز به صبر، حوصله و شناخت بیماری دارد. بنابراین پیش از آموزش، درخصوص بیماری دانشآموز خود مطالعه کنید. شناخت بیماری و علائم آن باعث ارتباط راحتتر معلم با کودک میشود. توجه داشته باشید کودکان مبتلا به اوتیسم رفتارهای متفاوتی از خود بروز میدهند. بنابراین آموزش الفبا به آنها میتواند به شیوههای مختلف صورت گیرد. درواقع آشنایی بیشتر با کودک باعث تسهیل روند آموزش میشود.
3. زمان بیشتری را به آموزش اختصاص دهید.
صرف زمان و توجه بیشتر برای آموزش الفبا به کودکان مبتلا به اوتیسم بسیار مهم است؛ زیرا این کودکان دیرتر مطالب را پردازش میکنند و آموزش به آنها نیازمند صبر و حوصله است. بهعلاوه میتوانید از فعالیتهای خلاقانه برای آموزش حروف استفاده کنید.
4. از بازی برای آموزش الفبا استفاده کنید.
یکی از مشکلات کودکان مبتلا به اوتیسم ناتوانی در بیان مشکلات و برقراری ارتباط است. بنابراین اگر در طول آموزش با مشکلی مواجه شوند یا متوجه نکات آموزش نشوند، قادر به بیان آن نیستند. به همین علت سعی کنید در طول آموزش از روشهای ساده استفاده کنید. همچنین طوری رفتار کنید که باعث ایجاد اضطراب و استرس در کودکان مبتلا به اوتیسم نشود. یکی از روشهایی که باعث ارتباط مؤثر با کودک میشود، استفاده از بازیهای مخصوص آموزش الفبا است. این بازیها جذابیت یادگیری را برای کودکان افزایش داده و حواسپرتی آنها را کاهش میدهند.
5. واضح و روشن صحبت کنید.
یکی از مشکلات کودکان مبتلا به اوتیسم عدم درک استعارهها، جوکها، اصطلاحات و غیره است. استفاده از این ترفندها در طول آموزش باعث گیج شدن کودک میشود. بنابراین بهصورت کاملاً واضح و روشن درخصوص تکالیف با کودک حرف بزنید.
6. آموزش را بهصورت مرحلهبهمرحله پیش ببرید.
یکی دیگر از مشکلات کودکان مبتلا به اوتیسم ناتوانی در درک توالی و مراحل فعالیتها است. بنابراین حتماً در طول آموزش به رویکرد گامبهگام توجه کنید. بهعلاوه از آموزش تمام حروف بهصورت همزمان بپرهیزید؛ زیرا موجب گیج شدن کودک میشود. پس بهتر است از آموزش چند حرف شروع کنید. کودکان معمولاً حرف اول نام خود یا پدر و مادر را زودتر یاد میگیرند.
7. به کودکان کمک کنید دوست پیدا کنند.
آنها را تشویق کنید با دانشآموزان دیگر درمورد دروسی که فرا گرفتهاند، صحبت کنند. همچنین میتوانید سایر کودکان را تشویق کنید تا به کودک مبتلا به اوتیسم کمک کنند در خارج از کلاس حروف الفبا را یاد بگیرد.
8. به کودکان کمک کنید بنویسند.
آموزش نوشتن به کودکان مبتلا به اوتیسم نیاز به صبر و حوصله دارد. پس از آموزش الفبا، برای یادگیری بهتر میتوانید از آموزش نوشتن کمک بگیرید. یادگیری نوشتاری منجر به هماهنگی دست و چشم آنها میشود.
9. گزینههای کمتری به کودکان ارائه دهید.
وقتی از آنها سؤال میپرسید، گزینههای کمتری به آنها ارائه دهید. هرچه گزینههای پیشنهادی بیشتر باشند، کودک گیجتر میشود و قادر به پاسخگویی نخواهد بود. حداکثر سه گزینه برای درک تفاوت بین پاسخ درست و غلط کافی است.
10. تمرینها را با حوصله تکرار کنید.
در طول آموزش الفبا به کودکان مبتلا به اوتیسم حوصله به خرج دهید و به تکرار مطالب بپردازید. در نظر داشته باشید این کودکان نسبت به همسالان خود دیرتر مطالب را پردازش میکنند و در برخی موارد نیز نمیتوانند روند آموزش را دنبال کنند و تمرکز خود را از دست میدهند. بنابراین در طول آموزش صبور باشید و چندین بار هر مطلب را تکرار کنید تا کودک کاملاً آن را درک کند.
11. به نیازهای کودکان توجه کنید.
رفتار و واکنش شما نسبت به کودکان مبتلا به اوتیسم از اهمیت زیادی برخوردار است و تأثیر قابلتوجهی بر زندگی و رفتار کلی آنها میگذارد. توجه به این نکته ضروری است که این کودکان افرادی خاص هستند و باید با تمرکز بیشتر به نیازهای آنها توجه کنید. همچنین برای آموزش الفبا به کودکان مبتلا به اوتیسم نیاز به انگیزه زیادی دارید.
12. از دستورات کلامی طولانی خودداری کنید.
در طول آموزش به کودکان مبتلا به اوتیسم باید از دستورالعملهای شفاهی دقیق و آسان استفاده کنید؛ زیرا همه ما میدانیم پیگیری آموزشهای شفاهی و طولانی برای آنها دشوار است. بنابراین دستورات کلامی را بهصورت مرحلهای و کاملاً شفاف برای آنها توضیح بدهید. همچنین برای تسهیل روند آموزش از تصاویر استفاده کنید. تصاویر راحتتر در ذهن کودک میمانند و به یادگیری او کمک میکنند.
13. از آهنگها و موسیقیهای مخصوص آموزش الفبا استفاده کنید.
آموزش الفبا به کودکان مبتلا به اوتیسم با آموزشهای معمولی متفاوت است. یکی از روشهای خلاقانه آموزش الفبا، استفاده از آهنگها و موسیقیهای مخصوص آموزش الفبا است. علاوه بر جذابیت موسیقی و آهنگ، تکرار آن برای کودک آسانتر است. همچنین میتوانید در طول آهنگ خواندن به حروف مختلف اشاره کنید تا کودک ارتباط بین حروف و آهنگ را درک کند. این کار منجر به افزایش سرعت یادگیری او میشود.
14. به نقاط قوت کودکان توجه کنید.
هر کودکی، صرفنظر از چالشهایی که در شخصیت خود میبیند، دارای نقاط قوتی است. فقط باید از نزدیک با او آشنا شوید تا نقاط قوت او را بشناسید. کودکان مبتلا به اوتیسم در انجام برخی فعالیتها با چالشهایی روبرو هستند، اما آموزش صحیح و حمایت به پیشرفت آنها کمک میکنند. کودکان مبتلا به اوتیسم، حروف الفبا را ازطریق نمایش تصویری راحتتر یاد میگیرند. بنابراین بهتر است از روشهایی استفاده کنید که نتیجه مطلوبتری ارائه میکنند.
15. از قوانین سختگیرانه استفاده نکنید.
در طول آموزش کودک را محدود نکنید و قوانین سختگیرانه وضع نکنید. بهعنوان مثال نشستن کودک پشت میز ضروری نیست. به او اجازه بدهید در شرایطی قرار گیرد که در آن تمرکز بالاتری دارد. همچنین نیازی به استفاده از کاربرگ نیست. کاربرگهای آموزشی در شرایطی استفاده میشوند که معلم بهصورت همزمان در حال آموزش به تعداد زیادی دانشآموز است. آموزش انفرادی نیازی به قوانین سختگیرانه و رعایت اصول آموزشی مدرسه ندارد.
16. فراتر از چارچوبها بروید.
علایق، مهارتها و مشکلات کودک مبتلا به اوتیسم را بنویسید. سپس یادگیری را در طول فعالیتهای موردعلاقه او بگنجانید. بهعنوان مثال در طول بازی، شستشوی دستها، آشپزی، مسواک زدن، لباس پوشیدن و ... شروع به خواندن آهنگهای مخصوص آموزش الفبا کنید. او را مجبور نکنید با شما همراه شود. اجازه بدهید خودش تصمیم بگیرد چه زمانی دوست دارد در فعالیت شرکت کند. توجه کنید کودک کمکم همراه با شما شروع به شعر خواندن میکند.
حتما بخوانید: درمان اتیسم در کودکان
جمعبندی
آموزش الفبا به کودکان اتیسم ممکن است چالشبرانگیز باشد، اما با استفاده از روشهای مناسب و متناسب با نیازهای خاص این کودکان، میتوان به بهبود مهارتهای زبانی و شناختی آنها کمک کرد. رویکردهایی مانند استفاده از بازیهای آموزشی، تصاویر و ابزارهای بصری، میتوانند فرآیند یادگیری را جذاب و موثرتر کنند. برای والدین و مربیان، آگاهی از تکنیکهای ویژه و ایجاد محیطی حمایتی میتواند تفاوت زیادی در پیشرفت کودک ایجاد کند. گروه توانبخشی راه کمال با تیم مجرب و متخصص خود آماده است تا به شما در این مسیر کمک کند. برای مشاوره و دریافت خدمات تخصصی، هماکنون با ما تماس بگیرید!
منابع
مطالب مشابه
دیستروفی عضلانی (MD) اختلالی ژنتیکی است که بر توانایی عضلات برای ترمیم خود تأثیر میگذارد. بسته به نوع دیستروفی عضلانی، تأثیر این بیماری بر زندگی روزمره میتواند متفاوت باشد. خبر خوب این است که فیزیوتراپی و کاردرمانی گزینههای عالی برای بهبود قدرت و کاهش علائم کودک هستند.
بیش حسی دهانی بر تمایل کودک به پذیرش غذاهای مختلف تأثیر میگذارد. کودکانی که این حساسیت را تجربه میکنند ممکن است بافتهای خاصی مانند غذاهای تُرد، لهشده یا لزج را رد کنند که درنهایت بر دریافت تغذیهای آنها تأثیر میگذارد.
توانبخشی شناختی کودکان، رویکردی درمانی است که به بهبود توانایی کودک در تفکر و پردازش اطلاعات پس از آسیب به مغز یا بیماری که بر عملکرد مغز تأثیر گذاشته است، کمک میکند. هدف آن آموزش مجدد عملکردهای شناختیای است که دچار اختلال شدهاند و کمک به کودکان برای بازگشت به فعالیتهای روزانه خود میباشد.
اسکیزوفرنی در دوران کودکی، اختلالی نادر اما عصبی-رشدی است که میتواند تأثیر مخربی بر توانایی کودک در عملکرد روزانه، تحصیلی و اجتماعی داشته باشد. در این راستا، کاردرمانی نقش محوری ایفا میکند و هدف آن فراتر از مدیریت علائم، بهبود استقلال و کیفیت زندگی کودک است.
افسردگی در کودکان ممکن است با آنچه در بزرگسالان دیده میشود، متفاوت به نظر برسد. و ممکن است برای هر کودک به شکلی متفاوت باشد. کاردرمانگران میتوانند به افزایش عزت نفس، توسعه مهارتهای مقابلهای، و پرورش انعطافپذیری کودکان کمک کنند. آنها همچنین میتوانند محیطی امن و حمایتی برای کودکان فراهم کرده تا احساسات خود را بیان کنند و سختیها را پشت سر بگذارند.
گفتاردرمانی در سندرم ترنز نقشی حیاتی و محوری در حمایت از رشد جامع این کودکان دارد؛ چرا کهنه تنها به بهبود وضوح گفتار و ساختار زبانی میپردازد بلکه باعث تقویت مهارتهای حیاتی اجتماعی-ارتباطی و افزایش اعتمادبهنفس کودکان می شود.
مداخلات زودهنگام در یکپارچگی درکی-حرکتی، بهویژه برای کودکان پیشدبستانی که با تأخیرهای رشدی روبرو هستند، بهبودهای قابل توجهی را به همراه دارند. یکی از اهداف اصلی کاردرمانی درکی حرکتی، بهبود هماهنگی، دستخط و هماهنگی چشم و دست است، که مهارتهای حیاتی برای موفقیت تحصیلی و کارهای روزمره هستند.
کاردرمانی حافظه با هدف کمک به کودکانی که بهدلیل آسیبهای مغزی یا چالشهای رشدی، در ذخیره، نگهداری و بازیابی اطلاعات با مشکل مواجه هستند، استفاده میشود.
چهره کوری، که بهعنوان پروزوپاگنوزیا نیز شناخته میشود، اختلالی است که در آن کودک در تشخیص چهرهها، ازجمله چهره خود، مشکل دارد. این اختلال عصبی میتواند مادرزادی بوده و از بدو تولد وجود داشته باشد یا اکتسابی باشد و بعداً بهدلیل آسیب مغزی یا برخی اختلالات عصبی ایجاد شود.
کند نویسی یکی از موضوعاتی است که در طول کارهای زمانبندی شده مانند آزمونها و امتحانات مشکلساز میشود. متأسفانه، سرعت کم دانشآموز در حین نوشتن باعث میشود کودک نتواند به حجم کاری مورد نیاز برسد و با افت تحصیلی و نمرات پایین مواجه شود. اما علت سرعت پایین نوشتن باید در اوایل دوران مدرسه کودک شناسایی و اصلاح شود.