اختلال انفجاری متناوب (IED) نوعی اختلال رفتاری است که با دورههای مکرر خشم و پرخاشگری شدید مشخص میشود. این فورانها میتوانند کلامی یا جسمی باشند و اغلب غیرقابل پیش بینی هستند. این دورهها از قبل برنامهریزی نشدهاند و میتوانند منجر به آسیب قابل توجه به اموال، آسیب جسمی به دیگران یا ناراحتی عاطفی شدید شوند. اگرچه این اختلال اغلب در بزرگسالان مشاهده میشود، اما میتواند کودکان را نیز تحت تأثیر قرار دهد و بهگونهای ظاهر شود که زندگی روزمره و روابط آنها را مختل کند. درک اختلال انفجاری متناوب برای ارائه درمان مناسب در کودکان بسیار مهم است.
علائم اختلال انفجاری متناوب در کودکان
علائم اختلال انفجاری متناوب در کودکان میتوانند متفاوت باشند اما معمولاً شامل موارد زیر هستند:
- فورانهای مکرر: کودکان مبتلا به اختلال انفجاری متناوب ممکن است قشقرقهای مکرر یا فورانهای انفجاری را تجربه کنند که با موقعیت تناسب ندارند. این فورانها میتوانند خشونتآمیز یا مخرب باشند.
- تکانشگری: رفتار پرخاشگرانه اغلب بهطور ناگهانی و بدون هشدار رخ میدهد. کودک ممکن است در کنترل تکانههای خود مشکل داشته باشد و بدون در نظر گرفتن عواقب آن عمل کند.
- بیثباتی عاطفی: اغلب قبل، در حین یا بعد از فوران، آشفتگی عاطفی قابل توجهی مشاهده میشود. کودک ممکن است تحریکپذیری شدید یا نوسانات خلقی داشته باشد.
- انتقام یا تلافی: رفتار پرخاشگرانه ممکن است ناشی از تمایل به انتقام یا تلافی بوده و پاسخ به عوامل استرسزا نباشد.
- آسیب به اموال یا جراحت: فورانها ممکن است منجر به آسیب به اشیاء، آسیب به دیگران یا خودزنی شوند.
علل و عوامل خطر
علت دقیق اختلال متناوب انفجاری بهطور کامل شناخته نشده است، اما اعتقاد بر این است که ناشی از ترکیبی از عوامل بیولوژیکی، روانشناختی و محیطی است. عوامل خطر عبارتاند از:
- استعداد ژنتیکی: شواهدی وجود دارند که نشان میدهند IED ممکن است ناشی از پیوند ژنتیکی بوده و در خانوادهها وجود داشته باشد.
- عوامل عصبی بیولوژیکی: عدم تعادل در انتقال دهندههای عصبی مانند سروتونین و ناهنجاریها در عملکرد مغز، بهویژه در مناطقی که به کنترل تکانه و پرخاشگری مربوط میشوند، ممکن است نقش مهمی در ابتلا به این اختلال داشته باشند.
- تجربیات آسیبزا: قرار گرفتن در معرض تروما، سوء استفاده یا غفلت در دوران کودکی میتوانند موجب اختلال متناوب انفجاری شوند.
- پویایی خانواده: محیطهای خانوادگی ناکارآمد، ازجمله سطوح بالای درگیری یا انضباط ناسازگار، میتوانند خطر ابتلا به این بیماری را افزایش دهند.
- عوامل استرسزای محیطی: استرس مزمن یا تغییرات مهم زندگی، مانند جدایی والدین یا قلدری، ممکن است علائمIED را تحریک یا تشدید کنند.
تشخیص اختلال متناوب انفجاری
تشخیص این اختلال در کودکان شامل ارزیابی جامع توسط متخصص سلامت روان است. مراحل تشخیص به ترتیب زیر هستند:
- مصاحبه بالینی: مصاحبه مفصل با کودک و خانواده او برای درک ماهیت، فراوانی و تأثیر فورانها
- ارزیابی رفتاری: مشاهدات و گزارشهای رفتار کودک در محیطهای مختلف، مانند خانه و مدرسه، برای شناسایی الگوها و محرکها
- ارزیابی پزشکی: رد سایر شرایط پزشکی یا روانشناختی که ممکن است علائم IED را تقلید کرده یا به آن کمک کنند.
- معیارهای تشخیصی: تشخیص بر اساس معیارهای راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی (DSM-5) بوده که شامل الزامات خاص برای فراوانی، شدت و مدت فورانها است.
گزینههای درمانی اختلال انفجاری متناوب در کودکان
درمان اختلال انفجاری متناوب در کودکان بهصورت فردی انجام میشود که شامل مواردی مانند رفتاردرمانی، درمان تعامل والد-کودک و درصورت لزوم دارو است.
رفتاردرمانی
تحقیقات نشان میدهند رفتاردرمانی میتواند در درمان اختلال انفجاری متناوب در کودکان بسیار موفقیتآمیز باشد. مواردی مانند درمان شناختی-رفتاری و مدیریت خشم میتوانند به کودکان کمک کنند تا موقعیتهایی را که معمولاً در آنها دورههای انفجاری دارند، تشخیص دهند و سپس راههای سالمتری برای مدیریت احساسات، هم جسمی و هم عاطفی، مرتبط با آن دورهها پیدا کنند.
در طول درمان شناختی-رفتاری، کودکان و والدین یا سرپرستان در جلسات درمانی شرکت میکنند و یاد میگیرند که چگونه محرکهای فورانهای خاص و موفقترین راهها را برای مدیریت آن محرکها (بدون توسل به قشقرقهای کلامی یا رفتارهای خشونتآمیز) درک کنند.
درمان تعامل والد-کودک (PCIT)
دخالت خانواده، بهویژه والدین درمورد اختلال انفجاری متناوب در کودکان 5 تا 10 ساله، نتایج بهتری به دست میآورد.
درمان تعامل والد-کودک با جلسات آموزشی انجام میشود که در آن والدین و کودک به اتاق بازی مشترک میآیند و توسط درمانگر و با استفاده از مواردی مانند پخش زنده ویدئو یا آینههای یکطرفه مشاهده میشوند. والدین در گوش خود دستگاههایی قرار میدهند و مهارتهای آموزشی را بهطور همزمان از درمانگر دریافت میکنند.
این نوع درمان برای موارد زیر مؤثر است:
- کاهش فراوانی یا شدت قشقرقها
- کاهش رفتارهای منفی جلب توجه در کودکان
- کاهش ناامیدی در والدین
- افزایش رفتارهای جامعهپسند
- بهبود دلبستگی، امنیت و ایمنی با والدین
- افزایش دامنه توجه
- فراهم کردن تعاملات مثبتتر بین والدین و کودکان
تمام این اهداف در دو مرحله درمانی تکمیل میشوند:
- مرحله اول بیشتر بر ایجاد گرما و امنیت با والدین متمرکز است تا کودکان یاد بگیرند چگونه آرام باشند.
- مرحله دوم به کودکان آموزش میدهد که ازطریق رویکرد انضباطی ثابت و احترام به مواردی مانند قوانین والدین و خانه، رفتار خوب داشته باشند.
در طول مرحله دوم درمان، کودکان و والدین در موارد زیر با هم همکاری میکنند:
- کاهش رفتار مخرب
- کاهش رفتار پرخاشگرانه یا نافرمانی
- افزایش اطاعت از قوانین و درخواستهای بزرگسالان
- بهبود رفتار در جمع
- افزایش اعتمادبهنفس والدین درحالیکه بهطور مرتب در حال تربیت فرزندان خود هستند
درمان تعامل والد-کودک نیز درست مانند درمان شناختی-رفتاری، تعداد مشخصی جلسه با تکالیف دارد.
گزینه دارویی
برای درمان اختلال انفجاری متناوب در کودکان، داروهایی وجود دارند که میتوانند به درمان علائم ثانویه کمک کنند. البته هیچ داروی خاصی برای خود این وضعیت وجود ندارد.
داروهای ضد افسردگی میتوانند برای کمک به تنظیم سروتونین در مغز تجویز شوند. این داروها باعث تثبیت خلق و خو میشوند.
تثبیتکنندههای خلق ضد تشنج میتوانند به کاهش تحریکپذیری تکانههای عصبی کمک کنند و دورههای شدید خلقی را کاهش دهند.
داروهای ضد اضطراب میتوانند اضطراب و آدرنالین را کاهش دهند. همچنین فشار خون بالا را که اغلب منجر به احساس خشم و متعاقباً فورانهای خشم و قشقرقهای خشونتآمیز کودکان میشود، تنظیم میکنند.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟
زمان مشخصی برای مراجعه به پزشک برای اختلال انفجاری متناوب در کودکان تعیین نشده است. اگر علائم مشکلات رفتاری را مشاهده کردید، برای تشخیص حرفهای تردید نکنید تا بیماری مشخص شود.
هرچه زودتر با متخصص سلامت روان تماس بگیرید و مشورت کنید، زودتر میتوانید برنامه درمانی شخصیسازیشدهای تدوین کنید و منابع مورد نیاز را در اختیار والدین و کودکان قرار دهید.
روانشناسان اطفال و رفتاردرمانگران میتوانند به مدیریت مؤثر علائم و بهبود نتایج کلی با مداخله زودهنگام کمک کنند.
جمعبندی
به یاد داشته باشید اختلال انفجاری متناوب (IED) نوعی اختلال سلامت روان است. همانند تمام شرایط سلامت روان، جستجوی کمک بهمحض ظاهر شدن علائم میتواند به کاهش اختلالات در زندگی فرزند شما کمک کند. متخصصان سلامت روان میتوانند برنامههای درمانی را برای کمک به مدیریت افکار و رفتارهای کودک ارائه دهند.
اعضای خانواده و عزیزان افراد مبتلا به IED اغلب استرس، افسردگی و انزوا را تجربه میکنند. بنابراین به سلامت روان خود نیز توجه داشته باشید و درصورت تجربه این علائم به پزشک مراجعه کنید. اگر در رابطه با فردی مبتلا به اختلال انفجاری متناوب هستید، برای محافظت از خود و فرزندانتان اقداماتی انجام دهید.
منابع
مطالب مشابه
دیستروفی عضلانی (MD) اختلالی ژنتیکی است که بر توانایی عضلات برای ترمیم خود تأثیر میگذارد. بسته به نوع دیستروفی عضلانی، تأثیر این بیماری بر زندگی روزمره میتواند متفاوت باشد. خبر خوب این است که فیزیوتراپی و کاردرمانی گزینههای عالی برای بهبود قدرت و کاهش علائم کودک هستند.
بیش حسی دهانی بر تمایل کودک به پذیرش غذاهای مختلف تأثیر میگذارد. کودکانی که این حساسیت را تجربه میکنند ممکن است بافتهای خاصی مانند غذاهای تُرد، لهشده یا لزج را رد کنند که درنهایت بر دریافت تغذیهای آنها تأثیر میگذارد.
توانبخشی شناختی کودکان، رویکردی درمانی است که به بهبود توانایی کودک در تفکر و پردازش اطلاعات پس از آسیب به مغز یا بیماری که بر عملکرد مغز تأثیر گذاشته است، کمک میکند. هدف آن آموزش مجدد عملکردهای شناختیای است که دچار اختلال شدهاند و کمک به کودکان برای بازگشت به فعالیتهای روزانه خود میباشد.
اسکیزوفرنی در دوران کودکی، اختلالی نادر اما عصبی-رشدی است که میتواند تأثیر مخربی بر توانایی کودک در عملکرد روزانه، تحصیلی و اجتماعی داشته باشد. در این راستا، کاردرمانی نقش محوری ایفا میکند و هدف آن فراتر از مدیریت علائم، بهبود استقلال و کیفیت زندگی کودک است.
افسردگی در کودکان ممکن است با آنچه در بزرگسالان دیده میشود، متفاوت به نظر برسد. و ممکن است برای هر کودک به شکلی متفاوت باشد. کاردرمانگران میتوانند به افزایش عزت نفس، توسعه مهارتهای مقابلهای، و پرورش انعطافپذیری کودکان کمک کنند. آنها همچنین میتوانند محیطی امن و حمایتی برای کودکان فراهم کرده تا احساسات خود را بیان کنند و سختیها را پشت سر بگذارند.
گفتاردرمانی در سندرم ترنز نقشی حیاتی و محوری در حمایت از رشد جامع این کودکان دارد؛ چرا کهنه تنها به بهبود وضوح گفتار و ساختار زبانی میپردازد بلکه باعث تقویت مهارتهای حیاتی اجتماعی-ارتباطی و افزایش اعتمادبهنفس کودکان می شود.
مداخلات زودهنگام در یکپارچگی درکی-حرکتی، بهویژه برای کودکان پیشدبستانی که با تأخیرهای رشدی روبرو هستند، بهبودهای قابل توجهی را به همراه دارند. یکی از اهداف اصلی کاردرمانی درکی حرکتی، بهبود هماهنگی، دستخط و هماهنگی چشم و دست است، که مهارتهای حیاتی برای موفقیت تحصیلی و کارهای روزمره هستند.
کاردرمانی حافظه با هدف کمک به کودکانی که بهدلیل آسیبهای مغزی یا چالشهای رشدی، در ذخیره، نگهداری و بازیابی اطلاعات با مشکل مواجه هستند، استفاده میشود.
چهره کوری، که بهعنوان پروزوپاگنوزیا نیز شناخته میشود، اختلالی است که در آن کودک در تشخیص چهرهها، ازجمله چهره خود، مشکل دارد. این اختلال عصبی میتواند مادرزادی بوده و از بدو تولد وجود داشته باشد یا اکتسابی باشد و بعداً بهدلیل آسیب مغزی یا برخی اختلالات عصبی ایجاد شود.
کند نویسی یکی از موضوعاتی است که در طول کارهای زمانبندی شده مانند آزمونها و امتحانات مشکلساز میشود. متأسفانه، سرعت کم دانشآموز در حین نوشتن باعث میشود کودک نتواند به حجم کاری مورد نیاز برسد و با افت تحصیلی و نمرات پایین مواجه شود. اما علت سرعت پایین نوشتن باید در اوایل دوران مدرسه کودک شناسایی و اصلاح شود.