سکته مغزی، اتفاقی چالشبرانگیز است که میتواند کودکان را نیز تحت تأثیر قرار دهد و پیامدهای متفاوتی را بسته به ناحیه و وسعت آسیب مغزی بهدنبال داشته باشد. هر کودک پس از سکته مغزی مسیر بهبودی منحصربهفردی را طی میکند. با وجود اینکه سریعترین پیشرفتها معمولاً در ماههای اولیه پس از سکته مغزی رخ میدهند، اما فرایند توانبخشی میتواند برای سالها ادامه یابد و نیازمند تعهد، صبر و کار تیمی متخصصان است. توانبخشی سکته مغزی کودکان، رویکردی جامع و شخصیسازیشده است که با هدف بازگرداندن حداکثر عملکرد و بهبود کیفیت زندگی کودک، به او کمک میکند تا مهارتهای ازدسترفته خود را بازیابی کند و در مسیر رشد و تکامل طبیعی گام بردارد. این مسیر، سفری دشوار اما پر امید است که با حمایت خانواده و تیمی از متخصصان، به کودکان یاری میرساند تا تواناییهای خود را بازسازی کنند و به زندگی فعال و معنیدار خود بازگردند.
اثرات شایع سکته مغزی در دوران کودکی
شایعترین اثرات سکته مغزی در کودکان عبارتاند از:
- تغییرات عاطفی و رفتاری
- مشکلات حرکتی
- خستگی
- مشکلات ارتباطی
- مشکلات حافظه، تفکر و تمرکز (شناخت)
- مشکلات بینایی
اثرات سکته مغزی در نوزاد یا کودک بسیار خردسال ممکن است بهمرور زمان پدیدار شوند. سکته مغزی میتواند بر مراحل رشدی مانند یادگیری راه رفتن و صحبت کردن تأثیر بگذارد و گاهیاوقات تنها زمانی تشخیص داده میشود که کودک تأخیر رشدی نشان میدهد.
تأثیر سکته مغزی بر کودک به سن او، مرحله رشد، تواناییهای شناختی (بهعنوان مثال توانایی تمرکز، توجه، حل مسئله و یادآوری) و قسمتی از مغز که تحت تأثیر سکته قرار گرفته است، بستگی دارد.
همانطور که در تصویر مشاهده میشود، قسمتهای مختلف مغز عملکردهای متفاوتی دارند. در کودکان، مغز بهطور پیوسته در حال رشد و تغییر سریع است. بنابراین عملکردهای قسمتهای نشان دادهشده در تصویر بهطور دقیق و کامل ثابت نشدهاند.
هنگامی که مغز و بدن بعد از سکته مغزی در حال بهبودی و ریکاوری هستند، کودک احساس خستگی میکند. این علامت تا ماهها یا سالها پس از سکته مغزی مشاهده میشود.
بهبودی پس از سکته مغزی نیاز به زمان و کار سخت دارد و درمانهای توانبخشی در این دوره، حیاتی هستند.
تأثیر سکته مغزی بر رشد و یکپارچگی حسی
در حالی که سکته مغزی در کودکان کمتر شایع است، تأثیر آن بر رشد میتواند عمیق باشد. ممکن است چالشهایی را در مهارتهای حرکتی مشاهده کنید که بر فعالیتهای روزمره کودک ازجمله موارد زیر تأثیر میگذارند.
- مهارتهای حرکتی: سکته مغزی میتواند روند پیشرفت مهارتهای حرکتی کودک را کند کند و نیازمند مداخلات هدفمند است.
- تواناییهای فیزیکی: محدودیتهایی ممکن است پدیدار شوند که بر نحوه تعامل کودک با محیطش تأثیر میگذارند.
- یکپارچگی حسی: سکته مغزی بر نحوه پردازش اطلاعات حسی تأثیر میگذارد.
نیازهای توانبخشی کودک من چگونه ارزیابی میشود؟
شما و فرزندتان باید فعالانه در تصمیمگیریهای مربوط به توانبخشی او مشارکت داشته باشید. اولویتهای شما برای تعیین اهداف درمانی استفاده خواهند شد و شما احتمالاً بهطور فعال در برنامه درمانی فرزندتان مشارکت خواهید داشت. نوع توانبخشی که فرزندتان دریافت خواهد کرد، بر اساس ارزیابی نیازها و اولویتهای منحصربهفرد او خواهد بود. درمانها و تراپیها برای کمک به فرزند شما در ادامه توسعه مهارتهایی که در زندگی روزمره نیاز دارد، طراحی خواهند شد.
چه زمانی توانبخشی کودک بعد از سکته مغزی آغاز میشود؟
پس از سکته مغزی فرزندتان، توانبخشی باید در اسرع وقت آغاز شود. در چند روز اول، حرکت و وضعیت بدن، بلع، گفتار و ارتباطات فرزند شما ارزیابی خواهند شد؛ این اندازهگیریها پایه پیشرفت فرزندتان در نظر گرفته شده و توسط متخصصان مورد بررسی قرار میگیرند.
توانبخشی و بهبودی بعد از سکته مغزی
به محض اینکه فرزند شما به اندازه کافی بهبود یافت، توانبخشی باید آغاز شود. بهبودی و پیشرفتی که هر کودک میکند، منحصربهفرد است و او باید حمایت لازم را برای دستیابی به بهترین بهبودی ممکن داشته باشد. توانبخشی اغلب بر آنچه برای شما و فرزندتان مهم است تمرکز دارد و در راستای آنچه کودک میخواهد در آن بهتر شود، کار میکند.
توانبخشی همچنین به کودکان کمک میکند تا در سالهای پس از سکته مغزی یاد بگیرند و رشد کنند. توانبخشی ممکن است در بیمارستان، جامعه، خانه و محیط مدرسه انجام شود.
فیزیوتراپی سکته مغزی در کودکان
فیزیوتراپ میتواند به مشکلات حرکتی مانند ضعف و مشکلات تعادل کمک کند. درمانگر برنامه ارزیابی و طراحی را برای بهبود قدرت عضلانی و حرکت انجام خواهد داد. او ممکن است از وسایلی مانند ارتز مچ پا (بریس برای حمایت از مچ پا) برای کمک به فرزند شما استفاده کند که باعث ثبات میشود. تشویق فرزندتان به استفاده حداکثری از اندامهای آسیبدیده، برای کمک به بازیابی حرکت مهم است. تکرار تمرینات و فعالیتهای درمانی میتواند تفاوت بزرگی ایجاد کند. سعی کنید این فعالیتها را بخشی از فعالیتهای سرگرمکننده خانوادگی قرار دهید تا فرزندتان را به ادامه انجام آنها تشویق کنید.
اسپاستیسیته (گرفتگی عضلانی) برخی از کودکان را پس از سکته مغزی تحت تأثیر قرار میدهد. این بدان معناست که ماهیچهها، اغلب در بازو یا ساق پا، دچار اسپاسم یا افزایش تون (کشش) میشوند. این مسئله میتواند دردناک باشد و ممکن است مشکلاتی در راه رفتن و استفاده از دست و بازو ایجاد کند. فیزیوتراپی و داروها مانند باکلوفن (شلکننده عضلات) میتوانند کمککننده باشند.
کودکان مبتلا به اسپاستیسیته ممکن است همراه با فیزیوتراپی، تزریق سم بوتولینوم نوع A نیز دریافت کنند.
کاردرمانی سکته مغزی در کودکان
کاردرمانگران قصد دارند آسیبهای ناشی از سکته مغزی را درمان و توانبخشی کنند، و همچنین مشارکت فرزند شما را در مراقبت از خود، بازی، ورزش، موسیقی و سایر فعالیتهای معنادار افزایش دهند. گاهیاوقات این فرایند شامل آموزش نحوه انجام کارها به روشهای مختلف به فرزندتان است. هنگامی که هیچ نگرانی آشکاری وجود نداشته باشد، کاردرمانگران میتوانند به شما کمک کنند تا مواردی را که باید در حین رشد فرزندتان مراقب آنها باشید، درک کنید.
عملکرد محدود اندامهای فوقانی (شانه، بازو، دستها، مچ دست) پس از سکته مغزی یکی از چالشهایی است که اغلب توسط کاردرمانگران مدیریت میشود. بسیار رایج است که پس از سکته مغزی، استفاده از بازو یا دست آسیبدیدهتر برای فرزندتان دشوار باشد. کاردرمانگران با خانواده شما همکاری میکنند تا بر آنچه فرزندتان میتواند انجام دهد تمرکز کرده و بهآرامی و بهتدریج بر روی آن مهارتها در طول زمان کار کنند. این روش به بهبود عزت نفس، روابط بین والدین و فرزند و کیفیت زندگی کودک کمک میکند. همچنین کودک را تشویق به استفاده مکرر از دست یا بازوی آسیبدیده میکند.
خدمات کاردرمانی سکته مغزی در کودکان عبارتاند از:
- درمان هدفگرا شامل تمریناتی برای رسیدن به هدف تعیینشده
- درمان دو دستی که بر استفاده از دو دست با هم در الگوهای طبیعی ازطریق فعالیتهای انگیزشی تمرکز دارد. بهعنوان مثال، این رویکرد درمانی میتواند به کودک آموزش دهد چگونه دستان خود را برای بستن زیپ ژاکت، ریختن شیر در فنجان یا بازی با کارتها هماهنگ کند.
- آتلها و بریسها (ارتزها) برای درمان و جلوگیری از انقباضات بافت نرم (سفتی عضلات و تاندونها)
- آتلها یا بریسها برای کمک به فرزند شما در استفاده یا تقویت دست
- تقویت و آمادگی جسمانی
- آموزش مجدد مهارتهای زندگی
- فناوریهای کمکی شامل ابزارهایی برای کمک به فرزند شما در بستن دکمه پیراهن، یا بریدن تکههای غذا
- تکنیکهای جبرانی یا تطبیقی شامل آموزش نحوه انجام وظایف به روشهای جدید
- درمان آبی شامل استفاده از آب برای کمک به انجام حرکات و مهارتهایی که در خشکی امکانپذیر نیستند. درمان آبی میتواند به برخی کودکان در یادگیری هماهنگی و آگاهی بدنی در محیطی سرگرمکننده و آرامشبخش کمک کند.
- تقویت مهارتهای حرکتی ظریف و استفاده از اندام فوقانی برای فعالیتهای روزانه
- آموزش مجدد حس لامسه پس از سکته مغزی
- درمانهایی برای کمک به مهارتهای بازی و مهارتهای شناختی (تفکر و استدلال)
- درمانهایی برای جبران یا بهبود مهارتهای مرتبط با بینایی
- کمک به برنامههای فردی مدرسه و کار
- آموزش رباتیک برای بهبود عملکرد اندام فوقانی
گفتاردرمانی سکته مغزی در کودکان
آسیبشناس گفتار و زبان (SLT) میتواند با ارزیابی فرزند شما و طراحی برنامهای برای بهبود مهارتهای ارتباطی او کمک کند. اگر فرزند شما مشکلات گفتاری شدید داشته باشد، حالتهای ارتباطی دیگر مانند اشاره یا استفاده از دستگاههای ارتباطی میتوانند مورد استفاده قرار گیرند.
آسیبشناسان گفتار و زبان همچنین از کودکان مبتلا به مشکلات بلع حمایت میکنند تا بتوانند راحتتر غذا بخورند. آنها میتوانند درمورد روشهای ایمن غذا خوردن و نوشیدن توصیههایی ارائه دهند. سایر متخصصان نیز مانند متخصص تغذیه ممکن است در کمک به فرزند شما دخیل باشند.
برای اطلاعات بیشتر در مورد گفتاردرمانی، صفحه مربوطه را مطالعه نمایید.
رفتاردرمانی سکته مغزی در کودکان
سکته مغزی، بهویژه آنهایی که در لوب پیشانی رخ میدهند، میتوانند منجر به چالشهای رفتاری مانند پرخاشگری و تکانشگری شوند. این امر کنترل احساسات و رفتار را برای کودکان دشوارتر میکند.
رفتاردرمانگر میتواند به کودکان کمک کند تا رفتارهای سازنده و مکانیسمهای مقابلهای بیشتری بیاموزند. بهعنوان مثال، برای جلوگیری از گیج شدن و واکنشهای نامناسب کودکان، درمانگر میتواند روالی ساختاریافته ایجاد کند که کودک بهراحتی بتواند آن را دنبال کند. رفتاردرمانگران همچنین میتوانند بر روی بهبود خودآگاهی کودکان کار کنند.
حمایت روانشناختی کودکان پس از سکته مغزی
روانشناس بالینی، آموزشی یا روانشناس عصبی، ممکن است در حمایت از فرزند شما مشارکت داشته باشد. روانشناسان میتوانند مشکلات عاطفی را ارزیابی کنند و درمانهایی ارائه دهند؛ بهخصوص اگر رفتار کودک بر زندگی او در خانه یا مدرسه تأثیر میگذارد. روانشناس میتواند به فرزند شما کمک کند تا بفهمد چرا چنین احساسی دارد.
آنها همچنین میتوانند درمورد مشکلات شناختی، مانند مشکلات حافظه، تفکر و تمرکز، کمک کنند. آنها میتوانند توانایی شناختی فرزند شما را ارزیابی کرده و توصیههایی برای حمایت از او در خانه و مدرسه ارائه دهند.
ادامه توانبخشی در خانه
درمانهای فوق برای کمک به بهبودی کودکان پس از سکته مغزی حیاتی هستند. بااینحال، تشویق کودکان به تمرین مهارتهایی که در طول درمان آموختهاند، در خانه و بین جلسات، برای بهبودی بهینه بسیار حیاتی است.
در حالی که برنامههای خانگی متداول شامل تمرینات حفظی مفید هستند، کودکان معمولاً به درمانهای مبتنی بر موسیقی و بازی واکنش بهتری نشان میدهند.
کودکان در طول بازی متوجه نمیشوند در حال تمرین درمان هستند و از فرایند درمان لذت میبرند.
بهعلاوه تمرینات مداوم و تکراری چه ازطریق برنامهای مبتنی بر فناوری باشد و چه صرفاً مجموعهای از وظایف کتبی باشد، باعث تقویت نوروپلاستیسیته میشوند.
ارزیابی فعالیتهای روزمره زندگی (ADL)
هنگام ارزیابی فعالیتهای روزمره زندگی (ADLs) برای کودکان مبتلا به سکته مغزی، در نظر گرفتن اهمیت این مهارتها در افزایش استقلال و کیفیت زندگی بسیار مهم است.
اهمیت مهارتهای زندگی روزمره
درک اهمیت مهارتهای زندگی روزمره هنگام ارزیابی کودکانی که سکته مغزی را تجربه کردهاند، حیاتی است. درمانگران بر روی کمک به بیمار خود برای بازیابی مشارکت در زندگی روزمره با تسلط بر مهارتهای ضروری تمرکز میکنند. این مهارتهای زندگی به کودکان این امکان را میدهند که کارهای روزانه را بهطور مستقل انجام داده و حس تعلق و موفقیت را پرورش دهند.
جنبههای کلیدی توانبخشی مهارتهای روزمره شامل موارد زیر هستند:
- مراقبت از خود: تشویق روالهایی مانند لباس پوشیدن و نظافت
- فعالیتهای خانه: حمایت از وظایفی مانند مرتب کردن اسباببازیها
- مشارکت اجتماعی: کمک به کودکان برای درگیری در محیطهای اجتماعی
- مشارکت در مدرسه: کمک به مدیریت وظایف مرتبط با مدرسه
راهبردهایی برای بهبود مهارتهای زندگی روزمره
برای تقویت مهارتهای روزمره زندگی در کودکان مبتلا به سکته مغزی، تمرکز بر راهبردهای شخصیسازی شده که استقلال و مشارکت را ترویج میدهند، بسیار مهم است. درمانگران با کودکان کار میکنند تا عملکرد آنها در فعالیتهای روزانه را با تأکید بر یکپارچگی حسی و تطابقپذیری بهبود بخشند.
راهبردهای کلیدی شامل موارد زیر هستند:
- گنجاندن فعالیتهای حسی: استفاده از بافتها و حرکات برای تقویت پردازش حسی
- تطبیق وظایف مراقبت از خود: اصلاح وظایف برای مطابقت با تواناییهای فعلی کودک و ترویج موفقیت
- استفاده از برنامههای بصری: کمک به کودک برای پیروی از روالهای روزانه با نشانههای دیداری واضح
- ترویج تعامل با همسالان: تشویق فعالیتهای اجتماعی برای ساخت جامعهای حمایتی
این راهبردها تضمین میکنند که کودکان در زندگی روزمره خود احساس توانمندی و اعتمادبهنفس میکنند.
توانبخشی تا چه زمانی مورد نیاز است؟
بهبودی از سکته مغزی در دوران کودکی برای هر فرد متفاوت بوده و فرایندی است که میتواند سالها طول بکشد و ممکن است تا بزرگسالی نیز ادامه یابد. نیازهای حمایتی ممکن است بهمرور زمان تغییر یا پدیدار شوند و پیشرفت فرزند شما ممکن است نیاز به بررسی دورهای داشته باشد. بنابراین شما نیاز دارید بهصورت مداوم و منظم با پزشک و درمانگران فرزند خود در ارتباط باشید و درصورت مشاهده علائم هشداردهنده به آنها اطلاع دهید.
همچنین میتوانید برای شرکت در جلسات توانبخشی با کارشناسان ما در کلینیک توانبخشی راه کمال تماس بگیرید.
منابع
مطالب مشابه
دیستروفی عضلانی (MD) اختلالی ژنتیکی است که بر توانایی عضلات برای ترمیم خود تأثیر میگذارد. بسته به نوع دیستروفی عضلانی، تأثیر این بیماری بر زندگی روزمره میتواند متفاوت باشد. خبر خوب این است که فیزیوتراپی و کاردرمانی گزینههای عالی برای بهبود قدرت و کاهش علائم کودک هستند.
بیش حسی دهانی بر تمایل کودک به پذیرش غذاهای مختلف تأثیر میگذارد. کودکانی که این حساسیت را تجربه میکنند ممکن است بافتهای خاصی مانند غذاهای تُرد، لهشده یا لزج را رد کنند که درنهایت بر دریافت تغذیهای آنها تأثیر میگذارد.
توانبخشی شناختی کودکان، رویکردی درمانی است که به بهبود توانایی کودک در تفکر و پردازش اطلاعات پس از آسیب به مغز یا بیماری که بر عملکرد مغز تأثیر گذاشته است، کمک میکند. هدف آن آموزش مجدد عملکردهای شناختیای است که دچار اختلال شدهاند و کمک به کودکان برای بازگشت به فعالیتهای روزانه خود میباشد.
اسکیزوفرنی در دوران کودکی، اختلالی نادر اما عصبی-رشدی است که میتواند تأثیر مخربی بر توانایی کودک در عملکرد روزانه، تحصیلی و اجتماعی داشته باشد. در این راستا، کاردرمانی نقش محوری ایفا میکند و هدف آن فراتر از مدیریت علائم، بهبود استقلال و کیفیت زندگی کودک است.
افسردگی در کودکان ممکن است با آنچه در بزرگسالان دیده میشود، متفاوت به نظر برسد. و ممکن است برای هر کودک به شکلی متفاوت باشد. کاردرمانگران میتوانند به افزایش عزت نفس، توسعه مهارتهای مقابلهای، و پرورش انعطافپذیری کودکان کمک کنند. آنها همچنین میتوانند محیطی امن و حمایتی برای کودکان فراهم کرده تا احساسات خود را بیان کنند و سختیها را پشت سر بگذارند.
گفتاردرمانی در سندرم ترنز نقشی حیاتی و محوری در حمایت از رشد جامع این کودکان دارد؛ چرا کهنه تنها به بهبود وضوح گفتار و ساختار زبانی میپردازد بلکه باعث تقویت مهارتهای حیاتی اجتماعی-ارتباطی و افزایش اعتمادبهنفس کودکان می شود.
مداخلات زودهنگام در یکپارچگی درکی-حرکتی، بهویژه برای کودکان پیشدبستانی که با تأخیرهای رشدی روبرو هستند، بهبودهای قابل توجهی را به همراه دارند. یکی از اهداف اصلی کاردرمانی درکی حرکتی، بهبود هماهنگی، دستخط و هماهنگی چشم و دست است، که مهارتهای حیاتی برای موفقیت تحصیلی و کارهای روزمره هستند.
کاردرمانی حافظه با هدف کمک به کودکانی که بهدلیل آسیبهای مغزی یا چالشهای رشدی، در ذخیره، نگهداری و بازیابی اطلاعات با مشکل مواجه هستند، استفاده میشود.
چهره کوری، که بهعنوان پروزوپاگنوزیا نیز شناخته میشود، اختلالی است که در آن کودک در تشخیص چهرهها، ازجمله چهره خود، مشکل دارد. این اختلال عصبی میتواند مادرزادی بوده و از بدو تولد وجود داشته باشد یا اکتسابی باشد و بعداً بهدلیل آسیب مغزی یا برخی اختلالات عصبی ایجاد شود.
کند نویسی یکی از موضوعاتی است که در طول کارهای زمانبندی شده مانند آزمونها و امتحانات مشکلساز میشود. متأسفانه، سرعت کم دانشآموز در حین نوشتن باعث میشود کودک نتواند به حجم کاری مورد نیاز برسد و با افت تحصیلی و نمرات پایین مواجه شود. اما علت سرعت پایین نوشتن باید در اوایل دوران مدرسه کودک شناسایی و اصلاح شود.