اختلال نقص توجه و بیشفعالی، اختلالی است که کودک در آن به پرتحرکی، بیتوجهی و رفتارهای ناگهانی مبتلا میشود. این اختلال از سنین پایین قابل تشخیص است. اما در برخی موارد علائم این بیماری با شیطنتهای کودکانه اشتباه گرفته میشوند. بنابراین شناخت این علائم امری ضروری است. در این مطلب به بررسی علائم بیش فعالی در کودک 5 ساله میپردازیم. اگر میخواهید علادم در سنین مختلف را بدانید میتوانید مطلب علائم بیش فعالی در کودکان را مطالعه نمایید
اگر فکر میکنید کودک پیشدبستانی یا خردسال شما ADHD دارد چهار سؤال وجود دارند که میتوانید از خود بپرسید. از این چکلیست برای رمزگشایی رفتار فرزندتان و رسیدگی به علائم بیش فعالی قبل از تشدید آنها استفاده کنید. تشخیص و مداخله زودهنگام میتواند دنیایی از تفاوت را در کودکان مبتلا به بیش فعالی رقم بزند.
وقتی یک کودک پیشدبستانی بهشدت بیش فعال یا تکانشی است، والدین اغلب احساس میکنند که باید «صبر کنند و ببینند» آیا واقعاً به اختلال بیش فعالی و کمبود توجه (ADHD) مبتلا است یا خیر. حقیقت این است که علائم و نشانههای بیش فعالی میتوانند در سنین بسیار پایین ظاهر شوند. علاوهبراین، دستورالعملهای پزشکی امروزه به این نکته اشاره میکنند که کودکان 4 ساله نیز ممکن است مبتلا به ADHD تشخیص داده شوند.
بااینحال، اشتباه گرفتن رفتارهای عادی کودک پیشدبستانی با ADHD میتواند وسوسهانگیز باشد ازجمله تلاش برای تمرکز و توجه، بیحوصلگی یا پرت شدن سریع حواس، بیقراری و موارد دیگر. وجه تمایز ADHD درجه این علائم و پرسیدن سؤالات درست است.
اگر میخواهید علائم در سنین مختلف را بدانید میتوانید مطلب علائم بیش فعالی در کودکان را مطالعه نمایید.
آیا کودک 5 ساله من ADHD دارد؟
برای تعیین اینکه آیا رفتار کودک فراتر از حد معمول است، والدین باید این چهار سؤال را در نظر بگیرند:
- آیا رفتاری که در فرزندم مشاهده میکنم شبیه رفتار سایر کودکانی است که او با آنها روبرو میشود؟
- آیا رفتاری که از فرزندم انتظار دارم ازنظر رشدی با سن او مناسب است؟
- آیا وقتی فرزندم درگیر فعالیتهای مختلف میشود، یک الگوی رفتاری میبینم؟
- آیا الگوی رفتاری را در شرایط مختلف میبینم؟
بیش فعالی چه شکلی است: سناریوها
در پایان هر بعدازظهر، پیشدبستانی حامد 3 ساله، وقت بازی آزاد دارد. والدین در این زمان میآیند تا بازی بچههایشان را قبل از رفتن به خانه تماشا کنند. مریم متوجه شد که پسرش به طرز وحشیانهای در اطراف زمین بازی میدوید و معلم پارها به او گفت که «از تابها دوری کند». مریم توجه خود را بر چهار سؤال مهم بالا متمرکز کرد. این چیزی است که او متوجه شد:
- بچههای دیگر پس از میزان زیادی فعالیت آرام میگیرند. حامد به دویدن ادامه میدهد و به نظر میرسد که با گذشت زمان از کنترل خارج میشود.
- همه بچهها تقریباً هم سن هستند. وقتی از معلم درمورد رفتارش پرسیدم، او بهطور ضمنی گفت که حامد در زمین بازی مانند یک کودک کوچکتر رفتار میکند.
- در حین بازی آزاد، حامد هیجانزده اما بهشدت آشفته به نظر میرسد. او با کسی بازی نمیکند. درحالیکه در بازیهای دونفره، مینشیند و بیحرکت است.
- حامد در خانه آرام است و معلمش هم میگوید که در فضای داخلی آرام تر است.
رفتار حامد میتواند به تشخیص بیش فعالی اشاره کند. بااینحال، در حال حاضر، مریم به این نتیجه رسید که پسرش برای بازی آزاد در زمین بازی با تعداد زیادی از بچههای دیگر آماده نیست. او حامد را قبل از بازی آزاد به خانه برد و بازیهایی دونفره برای او ترتیب داد. در پایان سال تحصیلی، حامد چندین دوست خوب پیدا کرد.
یک سناریوی دیگر هم وجود دارد: امیر هر شب به دختر پنج ساله خود، کیمیا، در انجام تکالیف مدرسه کمک میکرد. او اغلب برگههای تکالیفش را به خانه میآورد؛ زیرا نمیتوانست آنها را در کلاس تمام کند. هنگامیکه امیر نظرش را درباره میزان "تکلیف" مهدکودکها با یکی دیگر از والدین در میان گذاشت، پدر دیگر تعجب کرده بود. امیر متوجه شده بود که انجام تکالیف برای کیمیا کار سختی بود - او بیقراری میکرد، به دستشویی میرفت، خوراکی میخواست یا در مورد چیزی نامربوط صحبت میکرد. کیمیا گفت که مدرسه را دوست دارد، اما نمیتواند روی تکالیف مدرسه تمرکز کند. امیر فکر کرد:
- به نظر میرسد که اکثر همکلاسیهای کیمیا میتوانند در زمانهای بازی برای مدت طولانیتری به یک بازی یا مکالمه پایبند باشند.
- والدین سایر کودکان کلاس کیمیا میگویند که فرزندانشان تقریباً همیشه تکالیف خود را در کلاس به پایان میرسانند و تعداد کمی برگه که گاهی به خانه میآورند زمان کوتاهی برای انجام نیاز دارند.
- کارهایی که نیاز به تمرکز زیاد دارند برای کیمیا دشوار است، مگر اینکه او عاشق یک فعالیت باشد.
- کیمیا در کلاسهای عملی یا یادگیری به شیوهای فعال بهخوبی عمل میکند. اما هنگامیکه باید بیحرکت بنشیند، نمیتواند سر کاری که انجام می دهد بماند.
امیر تصمیم گرفت با معلم کیمیا که مشاهدات مشابهی داشت صحبت کند. او گفت ممکن است کیمیا کمی کوچک باشد، اما بررسی بیشتر ضرری ندارد. هنگامیکه کیمیا توسط متخصص یادگیری و رفتار ارزیابی شد، او تمام علائم را برای تشخیص خفیف ADHD مشاهده کرد.
اصلاح رفتار، اولین درمان ADHD است که توسط انجمن پزشکان اطفال پیشنهاد شده است و والدین کیمیا این کار را انجام دادند. آنها درمورد این اختلال مطالعه کردند و تغییراتی را در محیط خانه و نحوه تربیت خود ایجاد کردند ازجمله استفاده از نمودار رفتاری، پیروی از یک برنامه معمول و فشردهتر و اتخاذ رویکرد مثبت فرزندپروری همچنین کمک اضافی را در مدرسه برایش ترتیب دادند. به لطف دقت سام، کیمیا هنوز مدرسه را دوست دارد - و هر شب آن را با خود به خانه نمیآورد.
مطالعه بیشتر: بیش فعالی در کودکان
علائم اختلال بیش فعالی در کودک 5 ساله
اختلال نقص توجه و بیش فعالی ممکن است در هر کودک بهشکلی متفاوت به نظر برسد، اما برخی از علائم رایج احتمالاً به این معنی هستند که کودک 5 ساله شما دارای اختلال بیش فعالی است. این علائم عبارتاند از:
- بیتوجهی و ناتوانی در تمرکز روی کاره
- تکانشی بودن مانند قطع حرف دیگران یا عمل بدون فکر کردن
- فعالیت بیشازحد مانند بیقراری زیاد یا مشکل در نشستن
- صحبت کردن بیشازحد
- عدم توجه به نوبت دیگران
- عدم پایبندی به برنامههای روزمره
- ناتوانی در پیروی از دستورالعملها یا به پایان رساندن وظایف
- رؤیاپردازی
- انجام فعالیتهای تکراری و ناتوانی در مدیریت فعالیتهای خود
- وابستگی به والدین (راههای کاهش وابستگی کودک به والدین)
- ناتوانی در برقراری ارتباط با دیگران
- رها نمودن نیمهکاره بازیها یا فعالیتهای مختلف
- واکنش بیشازحد به سر و صدا
- اختلال خواب، کمخوابی یا پرخوابی
- بیحالی و پریشانی
- فراموشی و گم کردن وسایل شخصی
بیش فعالی در پسران 5 ساله
اختلال نقص توجه و بیش فعالی در پسران، اغلب به شیوههایی مانند بیشفعالی، تکانشگری (رفتارهای ناگهانی) و دشواری در حفظ تمرکز ظاهر میشوند که سریعتر جلب توجه میکنند. آنها ممکن است علائم بیرونی بیشتری نظیر وول خوردن، قطع کردن صحبت دیگران یا دشواری در نشستن روی صندلی را از خود نشان دهند. این موضوع گاهی منجر به این تصور غلط میشود که ADHD در پسران شایعتر است، در حالی که در واقعیت، علائم آنها صرفاً آشکارتر بروز میکنند.
اختلال بیش فعالی در دختران 5 ساله
علائم بیش فعالی در دختران میتوانند ظریفتر باشند و گاهی نادیده گرفته شده یا به اشتباه تفسیر شوند. این علائم میتوانند شامل دشواری در توجه کردن، حواسپرتی آسان یا چالش در سازماندهی امور باشند. همچنین دختران ممکن است حساسیتهای عاطفی مثل به سرعت ناراحت شدن یا تحت فشار قرار گرفتن از خود نشان دهند. ظرافت این علائم باعث میشود بیش فعالی در دختران کمتر از پسران در معرض دید باشد؛ این موضوع اهمیت یک ارزیابی دقیق و موشکافانه را دوچندان میکند.
تست بیش فعالی برای دختران 5 ساله
دختران علائم را متفاوت از پسران بروز میدهند، بنابراین استفاده از یک رویکرد حساس به جنسیت بسیار مفید است. علائم در دختران اغلب بهصورت رؤیاپردازی، فراموشکاری یا حتی تکانشگری کلامی ظاهر میشوند. در ادامه، چکلیستی از علائم رایج در دختران 5 ساله آورده شده است که بهدلیل تفاوت با پسران، گاهی منجر به تشخیص دیرهنگام یا عدم تشخیص در آنها میشود.
علائم شایع بیش فعالی در دختران 5 ساله شامل موارد زیر هستند:
بیتوجهی
- به راحتی حواسشان پرت میشود و اغلب به نظر میرسد در حال رؤیاپردازی هستند.
- دشواری در حفظ تمرکز هنگام انجام کارها یا بازی
- فراموشکاری، حتی در فعالیتهای روزمره
- گم کردن مکرر وسایلی مانند اسباببازیها یا لوازم مدرسه
- اجتناب از کارهایی که نیاز به تمرکز طولانیمدت دارند
بیشفعالی ظریف
- پر حرفی؛ اغلب فعالیت کلامیشان بیشتر از فعالیت فیزیکی است.
- بیقراری؛ اغلب بهعنوان فردی که «همیشه در جنبوجوش است» توصیف میشوند، اما به شکلی کمتر واضح نسبت به پسران.
- وول خوردن و بازی با انگشتان، اما به شیوهای نامحسوس (مثلاً بازی با موها یا اشیاء بهصورت بیصدا)
حساسیت عاطفی
- واکنشهای عاطفی شدید، مانند گریه بیشازحد یا ناامیدی عمیق
- دشواری در مدیریت پاسخهای احساسی که منجر به نوسانات خلقی میشود.
- تحمل پایین در برابر ناکامی و زود مستأصل شدن
- حساسیت به انتقاد یا تضاد با دیگران
- درونی کردن احساسات که ممکن است به اضطراب یا افسردگی منجر شود.
مشکلات اجتماعی
- مشکل در حفظ دوستیها بهدلیل تکانشگری یا حساسیت عاطفی
- ممکن است در تعاملات اجتماعی «رئیسمآب» یا «سلطهجو» به نظر برسند.
- پریدن وسط بازی دیگران یا قطع کردن گفتوگوها
تکانشگری
- پراندن پاسخها یا بیان نظرات نامناسب بدون فکر
- تصمیمگیریهای عجولانه بدون در نظر گرفتن عواقب
- دشواری در صبر کردن برای نوبت در فعالیتها یا بازیها
جمعبندی
شناسایی علائم بیشفعالی در کودکان 5 ساله میتواند به والدین کمک کند تا در مراحل اولیه، اقدامات مناسبی را برای مدیریت رفتارهای آنها انجام دهند. این علائم شامل بیقراری، مشکل در تمرکز، و عدم توانایی در ماندن در یک فعالیت برای مدت طولانی هستند که میتوانند تأثیرات زیادی بر روند رشد کودک داشته باشند. گروه توانبخشی راه کمال با تیم متخصص خود میتواند به شما در شناسایی دقیق این علائم و ارائه راهکارهای درمانی مؤثر کمک کند.
منابع
مطالب مشابه
اختلال خواب کودکان مشکلی رایج بین آنها است که میتواند روی عملکردشان در مدرسه، فعالیتهای فوقبرنامه و روابط اجتماعی آنها تأثیر منفی بگذارد. تقریباً نیمی از کودکان از یکی از انواع اختلال خواب رنج میبرند.
اختلال یادگیری خواندن یا دیسلکسیا، نوعی اختلال یادگیری است که بر نحوه پردازش زبان نوشتاری مغز تأثیر میگذارد. افراد مبتلا به نارساخوانی، در خواندن و مهارتهای مرتبط با آن مشکل دارند.
رفتار درمانی کودکان به رفع رفتارهای ناسالم کودکان است که تأثیر قابلتوجهی بر روابط اجتماعی و زندگی روزمره آنها دارند، کمک میکند و به کودک میآموزد مهارتهای زندگی مانند توانایی مدیریت استرس، خشم و ناامیدی را فرا بگیرد.
دیستروفی عضلانی (MD) اختلالی ژنتیکی است که بر توانایی عضلات برای ترمیم خود تأثیر میگذارد. بسته به نوع دیستروفی عضلانی، تأثیر این بیماری بر زندگی روزمره میتواند متفاوت باشد. خبر خوب این است که فیزیوتراپی و کاردرمانی گزینههای عالی برای بهبود قدرت و کاهش علائم کودک هستند.
بیش حسی دهانی بر تمایل کودک به پذیرش غذاهای مختلف تأثیر میگذارد. کودکانی که این حساسیت را تجربه میکنند ممکن است بافتهای خاصی مانند غذاهای تُرد، لهشده یا لزج را رد کنند که درنهایت بر دریافت تغذیهای آنها تأثیر میگذارد.
توانبخشی شناختی کودکان، رویکردی درمانی است که به بهبود توانایی کودک در تفکر و پردازش اطلاعات پس از آسیب به مغز یا بیماری که بر عملکرد مغز تأثیر گذاشته است، کمک میکند. هدف آن آموزش مجدد عملکردهای شناختیای است که دچار اختلال شدهاند و کمک به کودکان برای بازگشت به فعالیتهای روزانه خود میباشد.
اسکیزوفرنی در دوران کودکی، اختلالی نادر اما عصبی-رشدی است که میتواند تأثیر مخربی بر توانایی کودک در عملکرد روزانه، تحصیلی و اجتماعی داشته باشد. در این راستا، کاردرمانی نقش محوری ایفا میکند و هدف آن فراتر از مدیریت علائم، بهبود استقلال و کیفیت زندگی کودک است.
افسردگی در کودکان ممکن است با آنچه در بزرگسالان دیده میشود، متفاوت به نظر برسد. و ممکن است برای هر کودک به شکلی متفاوت باشد. کاردرمانگران میتوانند به افزایش عزت نفس، توسعه مهارتهای مقابلهای، و پرورش انعطافپذیری کودکان کمک کنند. آنها همچنین میتوانند محیطی امن و حمایتی برای کودکان فراهم کرده تا احساسات خود را بیان کنند و سختیها را پشت سر بگذارند.
گفتاردرمانی در سندرم ترنز نقشی حیاتی و محوری در حمایت از رشد جامع این کودکان دارد؛ چرا کهنه تنها به بهبود وضوح گفتار و ساختار زبانی میپردازد بلکه باعث تقویت مهارتهای حیاتی اجتماعی-ارتباطی و افزایش اعتمادبهنفس کودکان می شود.
مداخلات زودهنگام در یکپارچگی درکی-حرکتی، بهویژه برای کودکان پیشدبستانی که با تأخیرهای رشدی روبرو هستند، بهبودهای قابل توجهی را به همراه دارند. یکی از اهداف اصلی کاردرمانی درکی حرکتی، بهبود هماهنگی، دستخط و هماهنگی چشم و دست است، که مهارتهای حیاتی برای موفقیت تحصیلی و کارهای روزمره هستند.
کاردرمانی حافظه با هدف کمک به کودکانی که بهدلیل آسیبهای مغزی یا چالشهای رشدی، در ذخیره، نگهداری و بازیابی اطلاعات با مشکل مواجه هستند، استفاده میشود.
چهره کوری، که بهعنوان پروزوپاگنوزیا نیز شناخته میشود، اختلالی است که در آن کودک در تشخیص چهرهها، ازجمله چهره خود، مشکل دارد. این اختلال عصبی میتواند مادرزادی بوده و از بدو تولد وجود داشته باشد یا اکتسابی باشد و بعداً بهدلیل آسیب مغزی یا برخی اختلالات عصبی ایجاد شود.
کند نویسی یکی از موضوعاتی است که در طول کارهای زمانبندی شده مانند آزمونها و امتحانات مشکلساز میشود. متأسفانه، سرعت کم دانشآموز در حین نوشتن باعث میشود کودک نتواند به حجم کاری مورد نیاز برسد و با افت تحصیلی و نمرات پایین مواجه شود. اما علت سرعت پایین نوشتن باید در اوایل دوران مدرسه کودک شناسایی و اصلاح شود.