تأخیر در گفتار و دیر حرف زدن یکی از مشکلات رایج در میان کودکان بیش فعال است که میتواند نگرانیهایی را برای والدین به همراه داشته باشد. بسیاری از این کودکان ممکن است در شروع گفتار یا در بیان جملات و کلمات با مشکل مواجه شوند. این وضعیت میتواند بر روی تواناییهای اجتماعی، تحصیلی و حتی روانی کودک تأثیر منفی بگذارد. درک دقیق علل این مشکل و درمان بهموقع آن میتواند به کودک کمک کند تا روند طبیعی رشد گفتاری خود را طی کند و مشکلات احتمالی را کاهش دهد. در این مطلب علت تأخیر گفتار در کودکان بیش فعال و راهحلهای مؤثر برای درمان این وضعیت را بررسی میکنیم.
مروری بر بیش فعالی
اختلال نقص توجه و بیش فعالی (ADHD) اختلالی عصبیرشدی است که در درجه اول کودکان را تحت تأثیر قرار میدهد اما میتواند تا بزرگسالی نیز ادامه یابد. علائم اصلی این اختلال شامل بیتوجهی، بیشفعالی و تکانشگری هستند. کودکان مبتلا به بیش فعالی اغلب برای تمرکز، پیروی از دستورالعملها، نشستن بدون تحرک و کنترل تکانه مشکل دارند. این چالشها میتوانند بهطور قابلتوجهی بر عملکرد تحصیلی، تعاملات اجتماعی و عملکرد روزانه آنها تأثیر بگذارند.
تأخیر در رشد گفتار چیست؟
تأخیر در رشد گفتار به معنی دیر حرف زدن کودک و ناتوانی او در استفاده از مهارتهای زبانی متناسب با سنش است. این اختلال میتواند بهصورت مشکلات بیان، واژگان، گرامر و زبان گفتاری ظاهر شود.
تأخیر در رشد گفتار میتواند منجر به مشکلات ارتباطی شود؛ زیرا کودکان برای بیان منظور خود یا درک صحبتهای دیگران دچار مشکل شده که این مسئله بهطور بالقوه منجر به ناامیدی، عصبانیت و انزوای اجتماعی میشود.
اطلاعات بیشتر: علائم بیش فعالی در نوزادان
نقاط عطف رشد گفتار
رشد گفتار در کودکان معمولاً از مجموعهای از نقاط عطف به خوبی تعریفشده پیروی میکند که نشاندهنده رشد زبانی است. این نقاط عطف ممکن است در کودکان مختلف کمی متفاوت باشند، اما بهطور کلی شامل مراحل زیر هستند:
- مرحله غان و غون کردن (6 تا 8ماهگی): نوزادان شروع به تولید صداهای تکراری مانند «با-با» یا «دا-دا» میکنند.
- تکواژهها (12 تا 18ماهگی): کودکان شروع به بیان نیازها یا خواستههای اولیه خود با کلمات واحدی مانند «ماما»، «بابا» یا «آب» میکنند.
- عبارات دوکلمهای (18-24ماهگی): کودکان در این مرحله (حدود دو سالگی) دو کلمه را ترکیب میکنند تا عبارات سادهای مانند «آب بیشتر» یا «سگ بزرگ» را تشکیل دهند.
- گسترش واژگان (2-3سالگی): دایره واژگان کودکان به سرعت گسترش مییابد و جملات پیچیدهتری را تشکیل میدهد.
- رشد گرامر (3-4سالگی): مهارتهای دستور زبان کودکان بهبود مییابد و از ساختارهای پیچیدهتر جمله استفاده میکند.
- ارتباطات اجتماعی (4 تا 5سالگی): کودکان تا سنین پیشدبستانی میتوانند در تعاملات اجتماعی پیچیده و داستانسرایی شرکت کنند.
فراگیری زودهنگام زبان به دلایل مختلفی حیاتی است. اولاً فراگیری زبان برای ارتباط ضروری است. کودکانی که در سنین پایین مهارتهای زبانی را توسعه میدهند، میتوانند نیازها و خواستههای خود را بهتر بیان کنند. این مسئله میتواند منجر به روابط بهتر با والدین و مراقبان و بهبود مهارتهای اجتماعی در بین همسالان شود.
دوماً تواناییهای زبانی برای موفقیت تحصیلی لازم هستند. مهارتهای زبانی قوی به کودکان کمک میکنند تا دستورالعملها را بفهمند و از آنها پیروی کنند، اطلاعات جدید را بیاموزند و مهارتهای نوشتاری خود را تقویت کنند.
سوماً مهارتهای زبانی در رشد شناختی بسیار مهم هستند. کودکانی که در سنین پایین صحبت کردن را یاد میگیرند بهتر میتوانند انتقادی فکر کرده و مشکلات را حل کنند.
ارتباط بیش فعالی و دیر حرف زدن کودکان
طبق تحقیقات، کودکان مبتلا به بیش فعالی بیشتر احتمال دارد که دچار تأخیر در رشد گفتار شوند. دلایل این امر عبارتاند از:
- بیش فعالی میتواند بر مهارتهای عملکرد اجرایی تأثیر بگذارد؛ این مهارتها تواناییهایی هستند که به ما اجازه میدهند تا افکار و رفتارهای خود را برنامهریزی، سازماندهی و مدیریت کنیم. رشد گفتار و زبان نیاز به مهارتهای عملکرد اجرایی دارند. کودکان مبتلا به بیشفعالی ممکن است با مهارتهای عملکرد اجرایی مانند برنامهریزی گفتار، مهار پاسخهای تکانشی و نظارت بر تولید گفتار دستوپنجه نرم کنند.
- بیش فعالی میتواند منجر به مشکلاتی در دامنه توجه و تمرکز شود. درنتیجه تمرکز کودکان مبتلا به این اختلال برای توسعه مهارتهای گفتاری و زبانی با مشکل مواجه میشود.
- بیش فعالی و تکانشگری نیز میتوانند باعث ایجاد مشکل در صحبت کردن شوند. بهعنوان مثال، کودکان مبتلا به بیش فعالی ممکن است هنگام صحبت کردن بدون در نظر گرفتن عواقب، حرف دیگران را قطع کنند. این امر باعث میشود گفتگوهای سازنده برای آنها دشوار باشد.
- برای کودکان مبتلا به بیش فعالی، مشکل در پیروی از دستورالعملها میتواند چالشبرانگیز باشد. بنابراین یادگیری و تمرین مهارتهای گفتار و زبان برای آنها دشوار میشود.
- برای کودکان بیشفعال، دشواری در انجام وظیفه مشکلساز است. به همین دلیل، ممکن است انجام فعالیتهای گفتار و زباندرمانی یا شرکت در بحثهای کلاسی برای آنها دشوار باشد.
- مشکل در نوبت گرفتن میتواند منجر به مشکلاتی در برقراری ارتباط شود. درنتیجه کودکان مبتلا به بیش فعالی هنگام صحبت با دیگران دچار مشکل میشوند.
- برای کودکان مبتلا به بیش فعالی، مشکل در گوش دادن به دیگران میتواند به چالشی تبدیل شود. مشکل در گوش دادن به صحبتهای دیگران یکی دیگر از ناتوانیهای یادگیری است که میتواند یادگیری مهارتهای گفتار و زبان جدید را دشوار کند.
درک رابطه بین بیش فعالی و دیر حرف زدن کودکان بهدلایل زیر بسیار مهم است:
- مداخله زودهنگام: تشخیص زودهنگام امکان درمان بهموقع هر دو بیماری را فراهم میکند. مداخله زودهنگام میتواند نتایج را بهبود بخشد، به درمان تأخیر گفتار در کودک کمک کرده و درعینحال بهطور مؤثرتری علائم بیش فعالی را مدیریت کند.
- پشتیبانی اختصاصی: مربیان، آسیبشناسان گفتار-زبان و پزشکان میتوانند با تشخیص بیش فعالی و تأخیر در گفتار، درمانهای شخصیسازیشده را ارائه دهند که به رفع دو اختلال کمک میکنند.
- بهبود کیفیت زندگی: با پرداختن به تأخیرهای رشد گفتار در کودکان بیش فعال، میتوانیم مهارتهای ارتباطی آنها را بهبود بخشیم و درعینحال ناامیدی و گوشهگیری را کاهش دهیم. درنتیجه، رفاه اجتماعی و عاطفی کودکان بیش فعال بهبود مییابند.
- مراقبت جامع: رویکرد جامع نسبت به درمان میتواند منجر به مراقبت کاملتر شود و این مسئله به حمایت همه جانبه از رشد کودکان منجر میشود.
انواع تأخیرها و اختلالات گفتار و زبان مرتبط با بیش فعالی
بیش فعالی با تأخیر در حرف زدن و اختلالات مختلف گفتار و زبان مرتبط است که میتواند مشکلات ارتباطی کودکان بیش فعال را تشدید کند. در اینجا برخی از تأخیرهای رایج گفتار و زبان و اختلالات مرتبط با بیشفعالی ذکر شدهاند:
- اختلالات بیانی: اختلالات بیانی، مشکلاتی در شکلگیری صحیح صداهای گفتاری هستند. به دلیل تکانشگری و بیش فعالی، کودکان مبتلا به بیش فعالی ممکن است با بیان صحیح مشکل داشته باشند و این مسئله توانایی آنها را برای کنترل حرکات دقیق اندامهای مفصلی خود (مانند زبان، لبها و تارهای صوتی) مختل کند. درنتیجه، گفتار آنها ممکن است نامفهوم یا درک آن دشوار باشد و ارتباط مؤثر را به خطر بیندازد.
- اختلالات روانی گفتار: اختلالات روانی مانند لکنت ممکن است در کودکان مبتلا به بیش فعالی شایعتر باشند. ماهیت تکانشی بیش فعالی ممکن است منجر به لکنت یا سایر مشکلات مربوط به روانی گفتار شود.
- اختلالات ارتباط اجتماعی (زبان عملی): زبان عملگرا به نحوه استفاده از زبان در زمینههای اجتماعی اشاره دارد. افراد مبتلا به بیش فعالی ممکن است دارای اختلالات زبان عملگرا باشند که بهصورت مشکلات در درک و به کارگیری قوانین ارتباط اجتماعی ظاهر میشوند. آنها ممکن است با نوبت گرفتن در مکالمات، تشخیص نشانههای غیرکلامی، یا تنظیم گفتار خود با زمینه اجتماعی مشکل داشته باشند. این ناتوانیها درگیر شدن مؤثر در تعاملات اجتماعی را دشوار میکند.
- اختلالات پردازش زبان: این اختلالات، توانایی فرد را برای درک و تفسیر زبان گفتاری یا نوشتاری مختل میکند. کودکان مبتلا به بیش فعالی ممکن است در پردازش زبان، با تأخیر یا مشکلاتی مواجه باشند که درک، پیروی از دستورالعملها و به خاطر آوردن اطلاعات را برای آنها مشکلساز میکند. این مسئله میتواند بر عملکرد تحصیلی آنها و همچنین مهارتهای ارتباطی کلی آنها تأثیر بگذارد.
توجه به این نکته ضروری است که همه کودکان مبتلا به بیش فعالی دچار تأخیر یا اختلال در گفتار و زبان نمیشوند و شدت آن میتواند در کودکان مختلف بسیار متفاوت باشد.
تشخیص و ارزیابی
تشخیص زودهنگام تأخیر و اختلالات گفتاری بهدلایل مختلف ضروری است. اولاً، کودکان را قادر میسازد تا درمان و حمایت مناسب را در اسرع وقت دریافت کنند. این مسئله میتواند به کاهش تأثیر تأخیر یا اختلال گفتار کودک بر رشد تحصیلی، اجتماعی و عاطفی کمک کند.
دوماً، تشخیص زودهنگام میتواند به شناسایی هر گونه بیماری زمینهای که در تأخیر یا اختلال گفتار نقش دارد، کمک کند. بهعنوان مثال، کاهش شنوایی یا نارساییهای دهانی-حرکتی میتوانند به تأخیر گفتار منجر شوند. تشخیص زودهنگام این بیماریها میتواند به مداخله زودتر منجر شود و بهبودی کودک را به همراه داشته باشد.
ارزیابی رشد گفتار توسط آسیبشناسان گفتار و زبان
آسیبشناسان گفتار- زبان (SLPs) رشد گفتار را در کودکان مبتلا به بیش فعالی با استفاده از روشهای مختلف زیر ارزیابی میکنند:
- مشاهده: گفتاردرمانگران کودک را در حین بازی مشاهده کرده و برای ارزیابی مهارتهای ارتباطی او در فعالیتهای دیگر شرکت میکنند. آنها به بررسی توانایی کودک در درک و استفاده از زبان و بیان و روان بودن گفتار کودکان میپردازند.
- تستهای استاندارد: گفتاردرمانگران همچنین ممکن است از آزمونهای استاندارد برای ارزیابی مهارتهای گفتاری و زبانی کودک استفاده کنند. جنبههای خاص رشد گفتار و زبان، مانند واژگان، دستور زبان و بیان با استفاده از این آزمونها ارزیابی میشوند.
- مصاحبه با والدین و مراقبان: گفتاردرمانگران همچنین با والدین و مراقبان کودک مصاحبه میکنند تا اطلاعاتی درمورد مهارتهای ارتباطی کودک در خانه و سایر محیطها به دست آورند.
نقش دارو و درمان در مدیریت بیش فعالی و تأخیر گفتاری
در رویکرد جامع برای مدیریت اختلال بیش فعالی و تأخیرهای گفتاری، دارو و درمان به عنوان مؤلفههای حیاتی عمل میکنند. علائم بیش فعالی، مانند بیتوجهی مداوم و بیشفعالی، میتوانند بهطور قابل توجهی با مهارتهای زبانی تداخل ایجاد کنند.
گفتاردرمانی
گفتاردرمانی نقش مهمی در رسیدگی به چالشهای مربوط به اختلال دارد. گفتاردرمانگران با کودکان کار میکنند تا تمرکز، مهارتهای پردازشی و راهبردهای ارتباطی را بهبود بخشند. این مداخلات هدفمند میتوانند کودکان را به ابزارهایی مجهز کنند که برای رشد کلی کودک ضروری هستند.
دارودرمانی
در برخی موارد، پزشک (مانند متخصص اطفال یا روانپزشک) ممکن است دارو را بهعنوان بخشی از برنامه جامع برای مدیریت علائم بیش فعالی توصیه کند. تحقیقات نشان میدهند داروهای محرک توجه و تمرکز را بهبود میبخشند و به مشارکت در جلسات درمانی کمک میکنند.
نقش والدین و مراقبان در شناخت اختلالات گفتاری
والدین و مراقبان در شناسایی مشکلات گفتاری در کودکان مبتلا به بیش فعالی نقشی مهم ایفا میکنند. والدین و مراقبان باید نقاط عطف رشد گفتار و زبان را برای کودکان در سنین مختلف درک کنند. اگر فرزند این نقاط عطف را رعایت نکرد، والدین باید به پزشک اطفال یا آسیبشناس گفتار-زبان مراجعه کنند.
والدین و مراقبان میتوانند برای شناسایی مشکلات گفتاری در کودکان مبتلا به بیش فعالی بهدنبال علائم زیر باشند:
- مشکل در درک یا استفاده از زبان
- مشکل در تلفظ کلمات
- مشکل در صحبت کردن به آرامی و بدون مکث
- مشکل در نوبت گرفتن در مکالمات
- مشکل در پیروی از دستورالعملها
اگر نگران رشد گفتار یا زبان کودک خود هستید، با پزشک اطفال یا آسیبشناس گفتار-زبان مشورت کنید. تشخیص زودهنگام و مداخله میتواند بهطور قابل توجهی بر نتایج درازمدت درمان تأخیر و اختلالات گفتاری تأثیر بگذارد.
در اینجا پیشنهاداتی برای والدین کودکان مبتلا به بیش فعالی و تأخیر گفتار آورده شدهاند:
- بهطور منظم با کودک خود صحبت کنید.
- هر روز برای فرزندتان کتاب بخوانید.
- با کودکتان آواز بخوانید.
- به صداهای کودکتان توجه کنید.
- رفتارهای کودک را زیر نظر بگیرید.
- از کودک خود سؤال کرده و او را تشویق کنید که پاسخ دهد.
- به فرزندتان فرصت دهید تا با دیگر کودکان و بزرگسالان ارتباط برقرار کند.
- با کمک آسیبشناس گفتار و زبان، برنامهای درمانی برای کودک خود فراهم کنید.
به این نکته توجه داشته باشید حمایت مناسب به رشد و درمان کودکان مبتلا به بیشفعالی و تأخیر گفتار کمک میکند.
جمعبندی
اگر فرزند شما نیز با مشکل تأخیر گفتار مواجه است و نگران تأثیر آن بر روند رشد اجتماعی و تحصیلی او هستید، گروه توانبخشی راه کمال آماده است تا به شما کمک کند. تیم متخصص ما با روشهای علمی و به روز، میتواند به تشخیص دقیق علت تأخیر گفتار کودک شما پرداخته و بهترین برنامههای درمانی را ارائه دهد. برای مشاوره و اطلاعات بیشتر، با ما تماس بگیرید و اولین گام را برای بهبود وضعیت گفتاری فرزندتان بردارید.
منابع
سوالات متداول
بله، اختلال نقص توجه و بیش فعالی میتواند خطر تأخیر گفتاری در کودکان را افزایش دهد. بیتوجهی و بیشفعالی که از ویژگیهای بارز این اختلال هستند، میتوانند تمرکز بر گوش دادن و یادگیری مهارتهای جدید زبان را برای کودکان دشوار سازند. مداخله زودهنگام که هم بیش فعالی و هم تأخیر در رشد گفتار را هدف قرار دهد، بسیار حیاتی است.
مطالب مشابه
دیستروفی عضلانی (MD) اختلالی ژنتیکی است که بر توانایی عضلات برای ترمیم خود تأثیر میگذارد. بسته به نوع دیستروفی عضلانی، تأثیر این بیماری بر زندگی روزمره میتواند متفاوت باشد. خبر خوب این است که فیزیوتراپی و کاردرمانی گزینههای عالی برای بهبود قدرت و کاهش علائم کودک هستند.
بیش حسی دهانی بر تمایل کودک به پذیرش غذاهای مختلف تأثیر میگذارد. کودکانی که این حساسیت را تجربه میکنند ممکن است بافتهای خاصی مانند غذاهای تُرد، لهشده یا لزج را رد کنند که درنهایت بر دریافت تغذیهای آنها تأثیر میگذارد.
توانبخشی شناختی کودکان، رویکردی درمانی است که به بهبود توانایی کودک در تفکر و پردازش اطلاعات پس از آسیب به مغز یا بیماری که بر عملکرد مغز تأثیر گذاشته است، کمک میکند. هدف آن آموزش مجدد عملکردهای شناختیای است که دچار اختلال شدهاند و کمک به کودکان برای بازگشت به فعالیتهای روزانه خود میباشد.
اسکیزوفرنی در دوران کودکی، اختلالی نادر اما عصبی-رشدی است که میتواند تأثیر مخربی بر توانایی کودک در عملکرد روزانه، تحصیلی و اجتماعی داشته باشد. در این راستا، کاردرمانی نقش محوری ایفا میکند و هدف آن فراتر از مدیریت علائم، بهبود استقلال و کیفیت زندگی کودک است.
افسردگی در کودکان ممکن است با آنچه در بزرگسالان دیده میشود، متفاوت به نظر برسد. و ممکن است برای هر کودک به شکلی متفاوت باشد. کاردرمانگران میتوانند به افزایش عزت نفس، توسعه مهارتهای مقابلهای، و پرورش انعطافپذیری کودکان کمک کنند. آنها همچنین میتوانند محیطی امن و حمایتی برای کودکان فراهم کرده تا احساسات خود را بیان کنند و سختیها را پشت سر بگذارند.
گفتاردرمانی در سندرم ترنز نقشی حیاتی و محوری در حمایت از رشد جامع این کودکان دارد؛ چرا کهنه تنها به بهبود وضوح گفتار و ساختار زبانی میپردازد بلکه باعث تقویت مهارتهای حیاتی اجتماعی-ارتباطی و افزایش اعتمادبهنفس کودکان می شود.
مداخلات زودهنگام در یکپارچگی درکی-حرکتی، بهویژه برای کودکان پیشدبستانی که با تأخیرهای رشدی روبرو هستند، بهبودهای قابل توجهی را به همراه دارند. یکی از اهداف اصلی کاردرمانی درکی حرکتی، بهبود هماهنگی، دستخط و هماهنگی چشم و دست است، که مهارتهای حیاتی برای موفقیت تحصیلی و کارهای روزمره هستند.
کاردرمانی حافظه با هدف کمک به کودکانی که بهدلیل آسیبهای مغزی یا چالشهای رشدی، در ذخیره، نگهداری و بازیابی اطلاعات با مشکل مواجه هستند، استفاده میشود.
چهره کوری، که بهعنوان پروزوپاگنوزیا نیز شناخته میشود، اختلالی است که در آن کودک در تشخیص چهرهها، ازجمله چهره خود، مشکل دارد. این اختلال عصبی میتواند مادرزادی بوده و از بدو تولد وجود داشته باشد یا اکتسابی باشد و بعداً بهدلیل آسیب مغزی یا برخی اختلالات عصبی ایجاد شود.
کند نویسی یکی از موضوعاتی است که در طول کارهای زمانبندی شده مانند آزمونها و امتحانات مشکلساز میشود. متأسفانه، سرعت کم دانشآموز در حین نوشتن باعث میشود کودک نتواند به حجم کاری مورد نیاز برسد و با افت تحصیلی و نمرات پایین مواجه شود. اما علت سرعت پایین نوشتن باید در اوایل دوران مدرسه کودک شناسایی و اصلاح شود.