فلج مغزی اختلالی حرکتی است که بر حرکت، تعادل، وضعیت بدنی و هماهنگی کودک تأثیر میگذارد. توانایی راه رفتن کودکان سی پی به شدت و محل آسیب بستگی دارد. بنابراین در فلج مغزی خفیف، کودک قادر به راه رفتن و تحرک است ولی در فلج مغزی شدید راه رفتن و تحرک بدون کمک دیگران امکانپذیر نیستند. در این مطلب به بررسی درجات فلج مغزی، سطح توانایی کودکان مبتلا به فلج مغزی و روشهای بهبود راه رفتن آنها میپردازیم.
تحرک و فلج مغزی
فلج مغزی بهعنوان اختلالی حرکتی، تقریباً همیشه بر تحرک کودک تأثیر میگذارد. تحرک بهعنوان توانایی حرکت در محیط با سهولت و بدون محدودیت تعریف میشود. مشکلات راه رفتن، غلت زدن در رختخواب یا تغییر وضعیت نمونههایی از محدودیتهای حرکتی هستند.
کودکان مبتلا به فلج مغزی بسته به نوع و شدت بیماری و همچنین ناحیه آسیبدیده بدن، درجات مختلفی از ناتوانی در تحرک دارند. موارد زیر شایعترین مشکلات حرکتی بر اساس هر نوع فلج مغزی هستند:
- اسپاستیک. کودکانی که مبتلا به فلج مغزی اسپاستیک هستند، حرکات تند، عضلات سفت، و راه رفتن نامناسب را تجربه میکنند.
- آتتوئید. فلج مغزی آتتوئید یا دیس کینتیک با حرکات غیرارادی، نوسانات تون عضلانی و مشکلات در وضعیت بدن مشخص میشود.
- آتاکسیک. کودکان مبتلا به فلج مغزی آتاکسیک دارای حرکات لرزان و مشکلاتی در تعادل و درک عمق هستند. آنها اغلب هنگام راه رفتن پاهای خود را از هم باز میکنند.
- مختلط. کودک مبتلا به فلج مغزی مختلط ترکیبی از مشکلات حرکتی اسپاستیک، آتتوئید یا آتاکسیک خواهد داشت.
محل مشکلات حرکتی کودک عامل مهمی درمورد تحرک است. بهعنوان مثال، کودک مبتلا به همی پلژی اسپاستیک احتمالاً تحرک بهتری نسبت به کودک مبتلا به دایپلژی اسپاستیک یا کوادری پلژی دارد. دستههای زیر محل مشکلات حرکتی مرتبط با فلج مغزی را توصیف میکنند:
- مونوپلژی. فقط یک اندام تحت تأثیر قرار میگیرد. مونوپلژی بسیار نادر است.
- دایپلژی. هر دو پا درگیر میشوند. بازوها ممکن است به میزان کمتری تحت تأثیر قرار گیرند.
- همی پلژی. یک طرف بدن (یک دست و یک پا) تحت تأثیر قرار میگیرند.
- تری پلژی. سه اندام، معمولاً هر دو پا و یک بازو، تحت تأثیر قرار میگیرند. این نوع فلج مغزی گاهیاوقات بهعنوان دی پلژی با پوشش همی پلژیک شناخته میشود.
- کوادری پلژی. هر دو دست و هر دو پا تحت تأثیر قرار میگیرند. ماهیچههای تنه، صورت و دهان نیز ممکن است تحت تأثیر قرار گیرند.
- همی پلژی مضاعف. هر دو دست و هر دو پا تحت تأثیر قرار میگیرند، اما معمولاً بازوها بیشتر تحتتأثیر قرار می گیرند.
شدت فلج مغزی کودک میتواند خفیف، متوسط یا شدید باشد.
سیستم طبقهبندی عملکرد حرکتی درشت (GMFCS)
سیستم طبقهبندی عملکرد حرکتی درشت برای فلج مغزی، حرکات ارادی را اندازهگیری میکند. بهطور خاص، این سیستم توانایی کودک برای عملکرد و حرکت در زندگی روزمره خود را با تأکید بر چگونگی نشستن، حرکت بین موقعیتها و راه رفتن بررسی میکند.
سیستم طبقهبندی عملکرد حرکتی درشت دارای پنج سطح طبقهبندی است:
- سطح 1 - بدون محدودیت راه میرود
- سطح 2 - با محدودیت راه میرود
- سطح 3 - با استفاده از یک وسیله حرکتی دستی راه میرود
- سطح 4 – محدودیتهایی در تحرک دارد و از وسایل دستی یا برقی استفاده میکند
- سطح 5 – با کمک دیگران و با ویلچر دستی حمل میشود
بهطور کلی، سطح پایین این سیستم نشاندهنده فلج مغزی خفیف بوده، درحالیکه سطح بالا به معنی فلج مغزی شدیدتر است.
تجزیهوتحلیل راه رفتن و تحرک کودک سی پی
تجزیهوتحلیل راه رفتن و حرکت کودک مبتلا به فلج مغزی نیز میتواند به شناسایی و درمان مشکلات حرکتی او کمک کند. در طول آنالیز از فناوری کامپیوتری برای ثبت اتفاقاتی که بر عضلات، مفاصل و سایر نیروهایی که هنگام راه رفتن روی مفاصل وارد میشوند، استفاده میشود. این روند معمولاً چند ساعت طول میکشد و ممکن است چندین هفته طول بکشد تا نتایج دریافت شود.
در طول تجزیهوتحلیل راه رفتن و حرکت، بیمار تحت چندین آزمایش یا ارزیابی قرار میگیرد. بازدیدی معمولی از راه رفتن و تحلیل حرکت بیمار ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- فیلمبرداری از بیمار در حال راه رفتن
- معاینه فیزیکی
- اعمال سنسورهایی بر روی بدن بیمار. سنسورها زمانی را که عضلات بیمار فعال یا در حال استراحت هستند ضبط میکنند.
- تست فشار کف پا (بیمار در امتداد تشک روی زمین راه میرود و الگوها و توزیع فشار ثبت میشوند)
سپس دادههای جمعآوریشده در طول آزمایش برای ایجاد مدلی سه بعدی و مجازی از راه رفتن بیمار استفاده میشوند. این نگاه دقیق به پزشکان و درمانگران اجازه میدهد تا مشکلات خاص راه رفتن کودک را شناسایی کرده و بهترین راهکار درمانی را مشخص کنند.
درمان مشکلات حرکتی کودکان سی پی
پزشک پس از جمعآوری اطلاعات موردنیاز، بهدنبال راههایی برای درمان مشکل راه رفتن کودک مبتلا به فلج مغزی است. در ادامه روشهای درمانی مختلف ذکر شدهاند:
عمل جراحی
اگرچه عمل جراحی برای بهبود تحرک کودکان مبتلا به فلج مغزی روشی معمول نیست، اما بهعنوان گزینهای درمانی در نظر گرفته میشود.
فلج مغزی هرگز قابل درمان نیست، اما جراحی برای ترمیم بدشکلی در پاها، حرکت راحتتر و افزایش سطح استقلال کودک استفاده میشود. جراحی برای افزایش طول عضلات و تاندونهای منقبض میتواند به بهبود تحرک و کاهش اسپاستیسیتی و درد کمک کند.
برخی از انواع جراحی که کودک فلج مغزی ممکن است از آنها بهرهمند شود عبارتاند از:
- جراحی تاندون. در کودکانی که میتوانند راه بروند، عضلات اسپاستیک اغلب باعث سفت شدن و کوتاه شدن تاندونها در طول زمان میشوند. روشی برای بلند کردن تاندونهای سفت در لگن یا پاها میتواند به کودکانی که میتوانند راه بروند کمک کند راه رفتن خود را بهبود بخشند.
- استئوتومی. این روش استخوانها را تغییر شکل میدهد و مجدداً مرتب میکند تا موقعیت صحیحی داشته باشند و باعث راه رفتن آسانتر میشود.
- جراحی ستون فقرات. کودک ممکن است از روشی به نام فیوژن ستون فقرات برای تثبیت یا صاف کردن ستون فقرات بهرهمند شود. همچنین این روش درمانی میتواند فشار دردناک روی اعصاب را کاهش دهد.
- ریزوتومی انتخابی پشتی. این جراحی مغز و اعصاب، اعصابی را که باعث ایجاد اسپاسم در عضلات پاها میشوند، قطع میکند. این روش درمانی میتواند اسپاسمهایی را که منجر به سفتی عضلات و راه رفتن دشوار میشوند کاهش دهد.
فیزیوتراپی برای بهبود تحرک
درمان استاندارد مشکلات حرکتی که هر فرد مبتلا به فلج مغزی میتواند از آن بهرهمند شود، فیزیوتراپی است. فیزیوتراپ میتواند به بیماران کمک کند تا اهداف حرکتی خود مانند توانایی راه رفتن با وسایل کمی، راه رفتن با درد کمتر، داشتن تعادل بهتر را تعیین کنند و سپس بهطور منظم با بیمار کار میکند تا به این اهداف برسند.
فیزیوتراپی با تقویت عضلات، بهبود هماهنگی، بهبود تعادل و افزایش انعطافپذیری به تحرک کمک میکند. تمرینات، تجهیزات انطباقی، کشش و سایر فعالیتها در فیزیوتراپی برای رسیدن به این اهداف مورد استفاده قرار میگیرند و به کودکان استقلال، عملکرد فیزیکی و در نهایت تحرک بیشتر میدهند.
دارودرمانی
برخی از داروها همچنین ممکن است با هدف قرار دادن مشکلات اساسی عضلات به تسکین علائم خاص فلج مغزی کمک کنند. شلکنندههای عضلانی معمولاً برای فلج مغزی استفاده میشوند؛ زیرا اسپاستیسیته عضلانی را که مانعی برای تحرک بهتر است، کاهش میدهند.
دیازپام، باکلوفن و سایرین سفتی و انقباض ماهیچهها را کاهش میدهند و به کودک اجازه میدهند راحتتر حرکت کند. عوارض جانبی این داروها ممکن است شامل خوابآلودگی، ضعف، اسهال و حالت تهوع باشند.
استفاده از دستگاههای کمکی
علاوه بر درمان و سایر استراتژیها برای بهبود تحرک، دستگاههایی که به کودکان در راه رفتن کمک میکنند میتوانند مفید باشند. عصا و واکر به کودکانی که راه رفتن آنها نامناسب است یا تعادل خوبی ندارند کمک میکنند. برای کودکانی که اصلاً نمیتوانند راه بروند یا فقط با درد یا سختی زیاد راه میروند، ویلچر میتواند بهطور قابلتوجهی توانایی دور زدن و تحرک را افزایش دهد.
جمعبندی
کودکان مبتلا به فلج مغزی (سی پی) ممکن است در حرکت و راه رفتن دچار چالشهای جدی باشند، اما بسیاری از آنها با درمانهای مناسب و پیگیریهای توانبخشی میتوانند تواناییهای حرکتی خود را بهبود بخشند. بهبود تعادل، تقویت عضلات و استفاده از روشهای تخصصی میتواند به این کودکان کمک کند تا به صورت مستقلتر حرکت کنند، اما روند درمانی و پیشرفت در هر کودک متفاوت است. اگر شما هم به دنبال راهکارهایی برای کمک به فرزند مبتلا به سی پی خود هستید، گروه توانبخشی راه کمال با تیم متخصص خود آماده است تا برنامهای شخصیسازی شده و مؤثر برای بهبود تواناییهای حرکتی کودکتان طراحی کند. برای مشاوره و شروع درمان، همین حالا با ما تماس بگیرید.
منابع
مطالب مشابه
دیستروفی عضلانی (MD) اختلالی ژنتیکی است که بر توانایی عضلات برای ترمیم خود تأثیر میگذارد. بسته به نوع دیستروفی عضلانی، تأثیر این بیماری بر زندگی روزمره میتواند متفاوت باشد. خبر خوب این است که فیزیوتراپی و کاردرمانی گزینههای عالی برای بهبود قدرت و کاهش علائم کودک هستند.
بیش حسی دهانی بر تمایل کودک به پذیرش غذاهای مختلف تأثیر میگذارد. کودکانی که این حساسیت را تجربه میکنند ممکن است بافتهای خاصی مانند غذاهای تُرد، لهشده یا لزج را رد کنند که درنهایت بر دریافت تغذیهای آنها تأثیر میگذارد.
توانبخشی شناختی کودکان، رویکردی درمانی است که به بهبود توانایی کودک در تفکر و پردازش اطلاعات پس از آسیب به مغز یا بیماری که بر عملکرد مغز تأثیر گذاشته است، کمک میکند. هدف آن آموزش مجدد عملکردهای شناختیای است که دچار اختلال شدهاند و کمک به کودکان برای بازگشت به فعالیتهای روزانه خود میباشد.
اسکیزوفرنی در دوران کودکی، اختلالی نادر اما عصبی-رشدی است که میتواند تأثیر مخربی بر توانایی کودک در عملکرد روزانه، تحصیلی و اجتماعی داشته باشد. در این راستا، کاردرمانی نقش محوری ایفا میکند و هدف آن فراتر از مدیریت علائم، بهبود استقلال و کیفیت زندگی کودک است.
افسردگی در کودکان ممکن است با آنچه در بزرگسالان دیده میشود، متفاوت به نظر برسد. و ممکن است برای هر کودک به شکلی متفاوت باشد. کاردرمانگران میتوانند به افزایش عزت نفس، توسعه مهارتهای مقابلهای، و پرورش انعطافپذیری کودکان کمک کنند. آنها همچنین میتوانند محیطی امن و حمایتی برای کودکان فراهم کرده تا احساسات خود را بیان کنند و سختیها را پشت سر بگذارند.
گفتاردرمانی در سندرم ترنز نقشی حیاتی و محوری در حمایت از رشد جامع این کودکان دارد؛ چرا کهنه تنها به بهبود وضوح گفتار و ساختار زبانی میپردازد بلکه باعث تقویت مهارتهای حیاتی اجتماعی-ارتباطی و افزایش اعتمادبهنفس کودکان می شود.
مداخلات زودهنگام در یکپارچگی درکی-حرکتی، بهویژه برای کودکان پیشدبستانی که با تأخیرهای رشدی روبرو هستند، بهبودهای قابل توجهی را به همراه دارند. یکی از اهداف اصلی کاردرمانی درکی حرکتی، بهبود هماهنگی، دستخط و هماهنگی چشم و دست است، که مهارتهای حیاتی برای موفقیت تحصیلی و کارهای روزمره هستند.
کاردرمانی حافظه با هدف کمک به کودکانی که بهدلیل آسیبهای مغزی یا چالشهای رشدی، در ذخیره، نگهداری و بازیابی اطلاعات با مشکل مواجه هستند، استفاده میشود.
چهره کوری، که بهعنوان پروزوپاگنوزیا نیز شناخته میشود، اختلالی است که در آن کودک در تشخیص چهرهها، ازجمله چهره خود، مشکل دارد. این اختلال عصبی میتواند مادرزادی بوده و از بدو تولد وجود داشته باشد یا اکتسابی باشد و بعداً بهدلیل آسیب مغزی یا برخی اختلالات عصبی ایجاد شود.
کند نویسی یکی از موضوعاتی است که در طول کارهای زمانبندی شده مانند آزمونها و امتحانات مشکلساز میشود. متأسفانه، سرعت کم دانشآموز در حین نوشتن باعث میشود کودک نتواند به حجم کاری مورد نیاز برسد و با افت تحصیلی و نمرات پایین مواجه شود. اما علت سرعت پایین نوشتن باید در اوایل دوران مدرسه کودک شناسایی و اصلاح شود.