مشکلات خواب در کودکان مبتلا به بیش فعالی و روش های بهبود آن

مشکلات خواب در کودکان مبتلا به بیش فعالی می‌تواند به شکل دیر خوابیدن، مقاومت هنگام خواب، بیداری شبانه، خواب ناآرام یا خواب‌آلودگی روزانه دیده شود. خواب ناکافی ممکن است بی‌توجهی، تحریک‌پذیری و بی‌قراری را تشدید کند؛ از طرف دیگر، اضطراب، عادت‌های نامنظم، داروها یا اختلالات مستقل خواب نیز می‌توانند علت مشکل باشند. بنابراین، اگر مشکل خواب ادامه‌دار یا شدید است، باید علت آن توسط پزشک بررسی شود.

دلایل بی‌خوابی در کودکان بیش‌فعال

مشکلات خواب در ADHD معمولاً یک علت واحد ندارند. تنظیم متفاوت چرخه خواب و بیداری، اضطراب، عادت‌های خواب، داروها و اختلالات مستقل خواب می‌توانند در ایجاد یا تشدید این مشکلات نقش داشته باشند.دلایل احتمالی بی‌خوابی در کودکان بیش‌فعال به صورت زیر دسته‌بندی می‌شوند:

• محرک‌هایی که بیش فعالی را درمان می‌کنند (کودکانی که این داروها را مصرف نمی‌کنند نیز می‌توانند مشکلات خواب داشته باشند)
• ترکیب اضطراب و مشکلات رفتاری رایج در بیش فعالی
• سیگنال‌های مغز
• کاهش تولید ملاتونین (هورمونی که به خوابیدن کمک می‌کند)

مشکلات مربوط به خواب در کودکان بیش‌فعال

مشکلات مربوط به خواب در کودکان مبتلا به بیش فعالی به اشکال مختلف بروز می‌کنند. این مشکلات عبارت‌اند از:

• مقاومت قبل از خواب: ممکن است در خواباندن فرزند خود مشکل داشته باشید، یا شاید فرزند شما پیش از خواب بارها و بارها از اتاقش بیرون بیاید.
• اضطراب قبل از خواب: نگرانی‌های شبانه مانند تنها ماندن یا تاریکی در زمان خواب برای کودک استرس‌زا می‌باشند. کودک مبتلا به اختلال کمبود توجه و بیش فعالی پیش از خواب درخصوص مشکلاتی که در طول روز داشته است فکر می‌کند.
• دیر خوابیدن: گاهی اوقات کودک مبتلا به بیش فعالی چرخه خواب و بیداری‌ای دارد که در زمان خواب معمولی،‌ نمی‌تواند بخوابد. او تا پاسی از شب بیدار است و تا دیروقت می‌خوابد. مشاهده این حالت در نوجوانان عادی‌تر است.
• بیداری شبانه: کودک ممکن است چند بار در طول شب بیدار شود یا پس از بیدارشدن نتواند دوباره بخوابد. ثبت زمان خواب، بیداری و فعالیت‌های پیش از خواب می‌تواند به شناسایی الگو کمک کند.
• عادات خاص خوابیدن: در برخی موارد فرزند شما برای خوابیدن به اسباب‌بازی یا انجام کاری خاص مانند تماشای تلویزیون عادت کرده است. اگر این عادت را از او دور کنید نمی‌تواند بخوابد.
• کابوس شبانه: کابوس شبانه اغلب به خاطر اتفاقات ترسناک در بیداری،‌ استرس و ... اتفاق میفتد که با در آغوش گرفتن کودک و آرام کردن او برطرف می‌شود.
• دندان قروچه: دندان‌قروچه می‌تواند به عوامل مختلفی مانند استرس، مشکلات دندانی یا اختلالات خواب مربوط باشد.البت از مشکلات خواب کودکان مبتلا به بیش فعالی نیز هست که به‌صورت ناخودآگاه بروز می‌کند. اگرچه دندان قروچه تأثیر چندانی بر کیفیت خواب کودک ندارد ولی تداوم و عدم درمان آن سبب بروز مشکلات لثه و دندان می‌شود.
• شب ادراری: شب‌ادراری در کودکان علل مختلفی دارد و همیشه به ADHD مربوط نیست. اگر پس از سن مورد انتظار ادامه پیدا کند یا ناگهان شروع شود، بهتر است توسط پزشک بررسی شود.

بسیاری از این مشکلات در دوران کودکی رایج هستند. اما اختلالات خوابی که بیشتر در کودکان مبتلا به بیش فعالی دیده می‌شوند عبارت‌اند از:

• آپنه خواب و خروپف: هر دوی این مشکلات ناشی از مشکل تنفس در هنگام خواب است. آپنه خواب زمانی اتفاق میفتد که گلو در طول خواب بسته می‌شود. پس از بسته شدن گلو، کودک بیش‌فعال به‌مدت کوتاهی نفس نمی‌کشد. قطع شدن تنفس اختلال در خواب را ایجاد می‌کند. دلایل مشکلات تنفسی در طول خواب عبارت‌اند از:
• بزرگ شدن لوزه‌ها و آدنوئیدها (توده‌ای از بافت لنفاوی در پشت حفره بینی)
• ناهنجاری‌های جمجمه و صورت
• چاقی
• بیماری عصبی عضلانی
• آلرژی
• سندرم پاهای بی‌قرار: این وضعیت باعث ناراحتی پاهای کودک شما می‌شود. بنابراین کودک برای تسکین این احساس، اغلب پاهای خود را پیش از خواب یا در طول خواب حرکت می‌دهد.
• نارکولپسی: نارکولپسی اختلالی است که باعث می‌شود در طول روز احساس خواب‌آلودگی کنید و به‌طور ناگهانی به خواب بروید. بر اساس مطالعات این مشکل در افراد مبتلا به بیش فعالی بیشتر از افراد سالم دیده می‌شود.

تأثیر اختلالات خواب بر کودکان بیش‌فعال

دانستن اینکه کدام الگوهای رفتاری در کودکان بیش‌فعال ناشی از کمبود خواب هستند و کدام الگوهای رفتاری از خود بیش فعالی ناشی می‌شوند، دشوار است. اما می‌دانیم نداشتن خواب کافی باعث بدتر شدن برخی از علائم بیش فعالی می‌شود. این علائم عبارت‌اند از:

• بیش فعالی
• بی‌توجهی
• مشکل در پردازش اطلاعات
• افسردگی
• اضطراب
• شاخص توده بدنی بالاتر (افزایش BMI)

به‌طور کلی، نداشتن خواب کافی بر کیفیت زندگی کودکان تأثیر می‌گذارد. بی‌خوابی در کودکان بیش‌فعال منجر به مشکلات زیر می‌شود:

• عملکرد ضعیف در طول روز: کمبود خواب باعث کاهش تمرکز در طول روز می‌شود.
• تحریک‌پذیری و بی‌قراری: بی‌خوابی باعث بدخلقی، خستگی و مشکلات رفتاری می‌شود.
• غیبت از مدرسه: بی‌خوابی باعث می‌شود کودک صبح به‌سختی از خواب بیدار شود یا نتواند بیدار شود و این مسئله باعث غیبت از مدرسه می‌شود.
• احتمال بیشتر افسردگی و اضطراب در مراقبان: بی‌خوابی کودکان مبتلا به بیش فعالی ،‌ احتمال افسردگی و اضطراب را در والدین یا مراقبان آن‌ها افزایش می‌دهد.

بهبود مشکلات خواب در کودکان بیش‌فعال

اقدامات زیر را برای بهبود مشکلات خواب کودک بیش‌فعال انجام بدهید:

• روال ثابتی داشته باشید: روال ثابتی برای فعالیت‌های کودک پیش از خواب داشته باشید. سعی کنید موارد مشابهی را رعایت کنید: حمام، پوشیدن لباس خواب، مسواک زدن، خواندن کتاب، موسیقی آرام، چراغ‌های خاموش، و غیره. این اقدامات به بدن کودک می‌فهماند که وقت خواب است.
• وسایل الکترونیکی را خاموش کنید: حداقل 30 دقیقه قبل از خواب، وسایل الکترونیکی را خاموش کنید. این وسایل شامل تلویزیون، گوشی، تبلت، بازی‌های ویدیویی و رایانه می‌باشند. کودک را به سمت فعالیت‌های آرامش‌بخش‌تر مانند کتاب خواندن، حمام کردن، یا گوش دادن به موسیقی‌ آرام دعوت کنید.
• مصرف کافئین را کاهش دهید: نوشیدنی‌های حاوی کافئین مانند نوشابه، چای و قهوه را به‌خصوص در نیمه دوم روز کاهش دهید.
• از دستگاه نویز سفید (وایت نویز) استفاده کنید: صدای ملایم و مداوم دستگاه نویز سفید می‌تواند به از بین بردن حواس‌پرتی کمک کرده و کودک شما را آرام کند.
• فعالیت بدنی را به روز منتقل کنید:بازی و فعالیت بدنی در طول روز می‌تواند برای سلامت و خواب کودک مفید باشد. فعالیت شدید را بهتر است به ساعات نزدیک خواب منتقل نکنید. برای ایده‌های بیشتر، مقاله ورزش‌های مفید برای کودکان بیش فعال را بخوانید.
  اتاق خواب کودک را بررسی کنید: به اتاق خواب کودک توجه کنید و از مناسب بودن شرایط اتاق ازجمله نور، دمای اتاق و ... مطمئن شوید.
• فعالیت‌های آرامش‌بخش انجام دهید: پیش از خواب فعالیت‌های آرامش‌بخش مانند تنفس عمیق و تمرینات تصویرسازی ذهنی با کودک خود انجام دهید.
• وعده‌های غذایی را منظم نگه دارید: تغذیه متعادل و وعده‌های منظم برای سلامت کودک مهم هستند. از وعده‌های بسیار سنگین، نوشیدنی‌های شیرین و خوراکی‌های حاوی کافئین نزدیک خواب پرهیز کنید. حذف گروه‌های غذایی یا رنگ‌های مصنوعی بدون دلیل مشخص و نظر متخصص توصیه نمی‌شود. برای اطلاعات بیشتر، مقاله تغذیه مناسب کودکان بیش فعال را بخوانید.
• از عوارض جانبی داروها مطلع شوید:‌ از پزشک کودک خود درمورد عوارض جانبی داروها بپرسید.
• مشکلات خواب را درمان کنید: هر گونه آلرژی، مشکلات خروپف یا سایر اختلالات خواب را درمان کنید.

نقش داروهای ADHD در خواب

بعضی داروهای ADHD، به‌ویژه اگر دیر مصرف شوند یا مقدار آن‌ها برای کودک مناسب نباشد، ممکن است خوابیدن را دشوار کنند. در مقابل، کنترل بهتر علائم ADHD در برخی کودکان می‌تواند برنامه روزانه و خواب را بهتر کند.

اگر مشکل خواب پس از شروع دارو، تغییر مقدار یا تغییر نوع دارو ایجاد شده است، با پزشک تماس بگیرید. دارو را خودسرانه قطع نکنید و زمان مصرف را بدون هماهنگی تغییر ندهید.

ملاتونین برای کودک بیش فعال

ملاتونین ممکن است برای بعضی کودکان مبتلا به ADHD و مشکلات مشخص شروع خواب بررسی شود، اما برای همه کودکان مناسب نیست و «مکمل کاملاً بی‌خطر» محسوب نمی‌شود.

پیش از مصرف ملاتونین:

• ابتدا عادت‌های خواب و علت‌های زمینه‌ای بررسی شوند.

• با پزشک کودک مشورت کنید.

• از فرآورده معتبر استفاده کنید.

• مقدار و زمان مصرف را پزشک تعیین کند.

• ملاتونین را جایگزین روال ثابت خواب یا درمان اختلالات خواب نکنید.

آکادمی اطفال آمریکا توصیه می‌کند مصرف ملاتونین در کودکان پس از گفت‌وگو با پزشک و ایجاد عادت‌های سالم خواب انجام شود.healthychildren

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

در موارد زیر ارزیابی پزشکی را جدی بگیرید:

• خروپف بلند یا مداوم.

• مکث تنفسی، احساس خفگی یا نفس‌کشیدن سخت در خواب.

• خواب‌آلودگی شدید در طول روز.

• دشواری مداوم در خوابیدن یا بیداری‌های شبانه.

• خواب ناآرام همراه با تعریق یا حرکات شدید.

• احساس ناخوشایند یا نیاز مداوم به حرکت‌دادن پاها.

• افت تحصیلی یا تغییر واضح رفتار.

• شروع مشکل خواب پس از تغییر دارو.

• ادامه مشکل با وجود اجرای منظم عادت‌های خواب.

پزشک ممکن است سابقه خواب را بررسی کند و در صورت نیاز کودک را برای ارزیابی اختلال تنفسی خواب، سندرم پای بی‌قرار یا سایر مشکلات به متخصص مربوط ارجاع دهد.

جمع‌بندی

مشکلات خواب در کودکان مبتلا به ADHD می‌تواند به شکل دیر خوابیدن، مقاومت هنگام خواب، بیداری شبانه، خواب ناآرام، خروپف یا خواب‌آلودگی روزانه ظاهر شود. خواب ناکافی ممکن است علائم بی‌توجهی و تحریک‌پذیری را تشدید کند، اما هر مشکل خوابی الزاماً ناشی از ADHD نیست.

روال ثابت خواب، محدودکردن صفحه‌نمایش و کافئین، فعالیت بدنی در طول روز و محیط مناسب خواب می‌توانند به بهبود عادت‌های خواب کمک کنند. اگر مشکل ادامه‌دار، شدید یا همراه با خروپف و مکث تنفسی است، کودک باید توسط پزشک ارزیابی شود.

ملاتونین یا هر داروی خواب‌آور را بدون مشورت با پزشک به کودک ندهید.